BUỒN CẢNH, NHỚ NGƯỜI (ĐL)
Viếng hồn trinh nữ
 |
| Thêm chú thích |
BUỒN CẢNH, NHỚ NGƯỜI
Chiều nay uống rượu với mưa
Ba bề gió tạt ướt tê sũng lòng
Bên đường dào dạt, mịt mùng
Quán như lạc giữa bão bùng đại dương
Thấy người con gái mà thương
Tóc tai bê bết, phấn hương nhạt nhòa
Cảnh buồn nhói nhớ chuyện xưa
Một chiều giông tố bên bờ sông sâu...
Nguyệt ơi, giờ đã về đâu
Chồng chưa hay mãi dãi dầu lầu xanh
Ở quê hay vẫn thị thành
Tấm thân thương tổn đã lành lặn chưa?
Trần Hạnh Thu
Tiểu sử nhà thơ Nguyễn Bính
Nguyễn Bính (1918-1966) tên thật là Nguyễn Trọng Bính,sinh ra tại Vụ Bản,tỉnh Nam Định. Một vùng quê Bắc Bộ vốn nổi tiếng với truyền thống văn chương,khoa bảng. Nơi ấy mang những đặc trưng của làng quê Bắc bộ xưa với những đêm hát giao duyên giữa các liền anh liền chị ,những gánh hát chèo giữa các thôn. Những sinh hoạt văn hóa đó đã ảnh hưởng rất nhiều tới những sáng tác của Nguyễn Bính sau này.Ông sáng tác từ rất sớm,với tập thơ “ Tâm hồn tôi” ông đã giành được giải thưởng của “Tự lực văn đoàn”. Nguyễn Bính được nhận xét là người rất đào hoa và lãng mạn. Ông trải qua nhiều mối tình và nhiều cuộc hôn nhân. Thế nhưng,trong sự nghiệp văn chương thì ông lại vô cùng chỉn chu,cần mẫn ,đều đặn sáng tác.
Người có ảnh hưởng nhiều nhất trong cuộc đời thơ ca của ông chính là Đại thi hào Nguyễn Du. Ông luôn coi Đại thi hào Nguyễn Du là thần tượng số một của mình. Chính bởi sự ngưỡng mộ đó,nên những vần thơ của Nguyễn Bính có đôi lúc phảng phất âm hưởng của truyện Kiều. Ông yêu văn hóa dân tộc ,yêu ngôn ngữ dân tộc và yêu tất cả những chất liệu thơ ca truyền thống.
Các tác phẩm nổi bật của Nguyễn Bính
+ Lỡ bước sang ngang(1940)+ Tâm hồn tôi(1940 )
+ Hương cố nhân (1941)
+ Mây Tần(1942)
+ Bóng giai nhân(1942)
+ Tình nghĩa đôi ta (1960)
…
Nét chân quê trong thơ Nguyễn Bính
Thơ Nguyễn Bính đặc trưng cho sự mượt mà ,giản dị. Ông vận dụng khéo léo thể thơ lục bát truyền thống của dân tộc kết hợp với những hình ảnh gần gũi ,mộc mạc của làng quê. Bởi thế cho nên những vần thơ của ông cất lên nhẹ nhàng và duyên dáng như những bài ca dao ngọt ngào ,đằm thắm như những làn điệu chèo. Một bức tranh làng quê Bắc Bộ hiện lên thật đẹp và bình yên với hình ảnh cây đa,bến nước,sân đình ,bờ đê …và cả những người quê như cô thôn nữ,cô lái đò,anh hàng xóm,bà mẹ già…-“Chân quê” lời tuyên ngôn cho tình yêu với văn hóa truyền thống ,với những phong tục đẹp của nhà thơ Nguyễn Bính:
“Hôm qua em đi tỉnh về
Đợi em ở mãi con đê đầu làng
Khăn nhung quần lĩnh rộn ràng
Áo cài khuy bấm, em làm khổ tôi!
Nào đâu cái yếm lụa sồi?
Cái dây lưng đũi nhuộm hồi sang xuân?
Nào đâu cái áo tứ thân?
Cái khăn mỏ quạ, cái quần nái đen?”
Cuộc sống ngày một phát triển, khi văn hóa phương Tây tràn vào cách ăn mặc của con người sẽ có sự thay đổi theo. Nhà thơ không dám trách chỉ mong muốn “van em em hãy giữ nguyên quê mùa”. Phải là người yêu văn hóa truyền thống, yêu những nét đẹp Việt Nam thì nhà thơ mới nặng lòng như thế.
Ông luôn khao khát dù cuộc sống có thay đổi như thế nào thì những người dân quê vẫn luôn giữ được những nét chân quê vốn có. “Chân quê” ở đây là những đức tính tốt đẹp từ ngàn đời nay của những người dân quê. Đó là hồn hậu,chân chất,giản dị sống nghĩa tình có trước có sau. Là lưu giữ duy trì được những phong tục tập quán truyền thốngcủadântộc.
-“Mưa xuân” bức tranh đẹp và lãng mạn về ngày xuân nơi vùng quê Bắc bộ. Mùa xuân ấy đặc trưng với những làn mưa bụi, với màu tím của hoa xoan,với cả những hội chèo khai xuân tưng bừng ,rộn rã.
Trong tiết xuân trong trẻo và hạnh phúc đó xen lẫn những câu chuyện lứa đôi. Những nhớ thương của biết bao chàng trai ,cô gái.
“Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay
Hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy
Hội chèo làng Ðặng đi ngang ngõ
Mẹ bảo: “Thôn Ðoài hát tối nay”
Chỉ chờ tới mùa xuân năm nay khi mưa xuân bay phơi phới để được gặp gỡ ,hò hẹn với người mình yêu. Cảm giác nhớ nhung,đợi chờ,phấp phỏng,trông ngóng của người con gái khi yêu ,chỉ chờ tới ngày làng khai hội.Thế nhưng,mùa xuân này cô gái đành lũi thủi bước ra về. Bởi cô chẳng gặp được người thương năm ấy,mùa xuân cũng héo hắt,buồn bã theo.
“Bữa ấy mưa xuân đã ngại bay
Hoa xoan đã nát dưới chân giày
Hội chèo làng Ðặng về ngang ngõ
Mẹ bảo: “Mùa xuân đã cạn ngày.”
-“Tương tư” – tình đơn phương bắt đầu bằng nỗi nhớ.
Tình yêu luôn là nguồn cảm hứng vô tận trong thi ca. Cũng giống như những nhà thơ đương thời, Nguyễn Bính cũng không thể đứng ngoài đề tài dào dạt cảm xúc đó. Tình yêu của ông ở một khía cạnh khác. Đó chính là tình đơn phương. Bởi vì tình yêu đến từ một phía nên người con trai ấy chỉ biết tương tư,nhung nhớ mà thôi:
“Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông
Một người chín nhớ mười thương một người”
“Gió mưa là bệnh của giời
Tương tư là bệnh của tôi yêu nàng.”
Thơ Nguyễn Bính hội tụ tất cả những tinh hoa của “chân quê” ,của “hương đồng gió nội”. Nhớ về Nguyễn Bính, chúng ta nhớ tới những hoa cau vườn trầu,nhớ bờ đê lộng gió,nhớ tới những hội chèo. Những gánh hát giao duyên của những chàng trai cô gái và cả nỗi tương tư trải dài nhung nhớ.
Ông có lẽ là một đại diện tiêu biểu nhất của thi sĩ đồng quê như đánh giá của nhà văn Tô Hoài: “Chỉ có quê hương mới tạo ra được từng chữ, từng câu Nguyễn Bính. Trên chặng đường ngót nửa thế kỉ đề thơ, mỗi khi những gắn bó mồ hôi nước mắt kia đằm lên, ngây ngất, day dứt không thể yên. Khi ấy xuất hiện những bài thơ tình yêu tuyệt vời của Nguyễn Bính.
Tâm nguyện của con gái nhà thơ Nguyễn Bính
Chị Hồng Cầu cho biết năm nay là đúng 100 năm ngày sinh bố của chị
(nhà thơ Nguyễn Bính) và 3 điều chị tâm nguyện làm cho bố cũng đã hoàn
thành.
Hai chị em Hương Mai và Hồng Cầu (phải) tại lễ ra mắt phát hành bộ sách Nguyễn Bính toàn tập
Ảnh: H.Đ.N
Nhà thơ có số phận long đong
Thế hệ chúng tôi biết đến thơ Nguyễn Bính cách đây khoảng nửa thế
kỷ, khi còn là học sinh bậc trung học ở miền Nam thuở đất nước còn chia
đôi (dạo đó thơ Nguyễn Bính được đưa vào sách giáo khoa ở cả 2 miền).
Không ít nhà văn ở miền Nam còn tận dụng mọi tình huống để đưa những câu
thơ Nguyễn Bính vào các tác phẩm của mình. Lũ chúng tôi thi nhau chép
thơ Nguyễn Bính (và các nhà thơ tiền chiến khác như Huy Cận, Xuân Diệu,
Lưu Trọng Lư, Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên...) vào sổ tay. Thơ của các tác
giả kia đa phần thuộc dạng “thơ mới”, chỉ riêng Nguyễn Bính “một mình,
một chiếu” với phong vị chân quê, đẹp như những bài ca dao, đồng dao
thấm đẫm hương đồng gió nội và thấm đẫm cả tâm hồn lứa tuổi mới lớn của
chúng tôi.
|
Chị Hồng Cầu tâm sự: “Số phận của bố tôi gắn liền với long đong.
Sinh ra đã long đong (mồ côi mẹ lúc mới 3 tháng tuổi, ở với cậu ruột);
Sống long đong (không được tới trường, chỉ học với những người thân, rồi
dịch chuyển suốt 3 miền từ bắc chí nam cho tới ngày qua đời); Chết long
đong (áp ngày giao thừa Tết Bính Ngọ (1966) ở nơi sơ tán, trong nhà một
người hâm mộ thơ ông; Tên lung tung (Nguyễn Bính, Nguyễn Trọng Bính,
Nguyễn Thuyết Bính...); Chết rồi vẫn long đong (mộ của nhà thơ đã 3 lần
cải táng và nghe đâu đang rục rịch lần nữa). Thơ thì bay bổng, mà sao
cuộc đời của nhà thơ truân chuyên quá, cho nên chị Hồng Cầu khấn nguyện
với bố mình sẽ cố gắng hoàn thành 3 tâm nguyện: Xây lại cho bố một ngôi
mộ đàng hoàng, xứng tầm nơi quê nhà ở H.Vụ Bản (Nam Định); dựng Nhà lưu
niệm Nguyễn Bính; hoàn thành và xuất bản Nguyễn Bính toàn tập.
Hôm 7.9, tại TP.HCM, tâm nguyện cuối cùng của chị Hồng Cầu đã hoàn
thành. Xây mộ chỉ nửa tháng, dựng nhà lưu niệm chỉ nửa năm, nhưng để có
được bộ Nguyễn Bính toàn tập, chị phải mất đến 20 năm thu thập tư liệu
để được in thành bộ sách ở Công ty FAHASA... Cũng phải nói thêm về cái
“duyên”: chị vốn xuất thân từ FAHASA, mà đương kim Tổng giám đốc FAHASA
là anh Phạm Minh Thuận (con trai cố nhà văn Phạm Tường Hạnh vốn là bạn
thân với nhà thơ Nguyễn Bính). Hai chị em cùng cố gắng hoàn thành trong
mùa Vu lan báo hiếu.
Nhà thơ Nguyễn Bính
ẢNH: T.L
|
Gia đình đoàn viên
Một năm cận tết, tôi viết bài Theo Nguyễn Bính - hành phương Nam,
lấy cảm hứng từ bài thơ Hành phương Nam của ông: “Đôi ta lưu lạc phương
Nam này/Trải mấy mùa qua én nhạn bay/Xuân đến khắp trời hoa rượu
nở/Riêng ta với ngươi buồn vậy thay... Ngươi ơi! Ngươi ơi! Hề ngươi
ơi!/Ngươi sang bên ấy sao mà lạnh/Nhịp trúc ta về lạnh mấy mươi...”. Tôi
hỏi chị Hồng Cầu: “Ta” là Nguyễn Bính, thế “ngươi” là ai?”. Chị đáp
ngay: “Là chú Hoàng Tấn”. Vậy là nhà thơ Kiên Giang (từng là “đệ tử” của
Nguyễn Bính) dẫn tôi đi gặp nhà văn Hoàng Tấn hiện đang sống ở chung cư
Thanh Đa (Q.Bình Thạnh, TP.HCM). Năm đó (2002), nhà văn đã 82 tuổi
nhưng đầu óc vẫn minh mẫn, ông đọc làu làu thơ của bạn bè cùng trang
lứa, đặc biệt là Nguyễn Bính, bởi ông có đến 30 năm gắn bó với Nguyễn
Bính “còn hơn những người yêu, những người vợ của ông ấy nữa” - ông nháy
mắt nói với tôi. Rồi ông kể cho tôi nghe chuyện một khuya trời mưa năm
1956, Nguyễn Bính đập cửa nhà ông ở khu tập thể Đài tiếng nói VN (Hà
Nội) rồi vào nhà chỉ ôm mặt ngồi khóc. Thật lâu, Nguyễn Bính mới kể cho
ông nghe trưa nay vừa lạc mất đứa con trai tên Nguyễn Hiền ở ga Hàng
Cỏ...
Nói về những người con của Nguyễn Bính, chị Hồng Cầu cũng đã kể hết
với tôi. Chị bảo cuối thập niên 1970, sau nhiều lần liên lạc chị tìm
được cô em gái cùng cha khác mẹ. Cô này tìm đến Đài phát thanh tỉnh Cửu
Long, nơi chị làm việc. Nghe cô phát thanh viên báo: “Chị Hồng Cầu ơi,
có người tìm chị nè!”. Chị ra đón mà cứ ngờ ngợ, không biết người đối
diện là ai. Cô phát thanh viên mới ré lên: “Trời ơi, em chị mà chị hổng
biết hả? Giống chị như đúc luôn!”. Sau đó chị dẫn em gái về nhà, hỏi bà
Hồng Châu: “Má biết ai đây không?”. Má chị trả lời gọn lỏn: “Con Hương
Mai chớ ai!” (hồi kháng chiến chống Pháp ở Đồng Tháp Mười, Nguyễn Bính
có thời gian sống ở Hang Mai, tên Hương Mai là do chữ Hang Mai mà có).
Tôi hỏi chị Hồng Cầu: “4 người con của cụ Nguyễn Bính là của 4 người vợ.
Vậy theo chị ông cụ còn người con nào khác không?”, chị cười: “Cũng...
bí hiểm lắm, ba chị vốn đa tình và đào hoa. Nhưng chắc chắn ông còn một
người con gái nữa, sinh trước chị. Điều này được ông xác nhận trong bài
thơ Oan nghiệt làm ở Huế năm 1941: Hôm nay bắt được thư Hà Nội/Cho biết
tin Dung đã đẻ rồi/Giờ Sửu, tháng Ngâu, ngày nguyệt tận/Bao giờ tôi biết
mặt con tôi?...”.
Hiện nay, trừ người con gái con của bà Dung bí ẩn trong bài thơ Oan
nghiệt, chị Hồng Cầu đã đi tìm các người em của mình về, kể cả Nguyễn
Hiền đã mất tích từ hơn 60 năm trước và Nguyễn Mạnh Hùng hiện sống ở Nga
(là con trai út) để chị em “quy về một mối”, cùng dìu nhau trong tình
thân huyết thống và cùng chung tay làm rạng rỡ thêm tên tuổi người cha
thiên tài của họ.
Nhận xét
Đăng nhận xét