BÍ ẨN KHOA HỌC 69

(ĐC sưu tầm trên NET)

Nikola Tesla

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Nikola Tesla Никола Тесла
Tôi đã đóng yên tia vũ trụ và bắt chúng phải chạy động cơ.
Sinh	10 tháng 7, 1856 Smiljan, Đế quốc Áo (nay thuộc Croatia)
Mất	7 tháng 1, 1943 (86 tuổi) Thành phố New York, tiểu bang New York, Hoa Kỳ
Nơi cư trú	Đế quốc Áo, Đế quốc Áo-Hung Pháp Hoa Kỳ
Sắc tộc	Người Serbia
Ngành	Vật lý học, kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện
Nổi tiếng vì	Các phát minh, dòng thay thế, động cơ cảm ứng, từ trường xoay, và công nghệ vô tuyến
Giải thưởng	Huy chương Edison (AIEE, 1916), Huy chương vàng Elliott Cresson (1893), Huy chương John Scott (1934)

Nikola Tesla (chữ Kirin Serbia: Никола Тесла) (10 tháng 7 1856 – 7 tháng 1 1943) là một nhà phát minh, nhà vật lý, kỹ sư cơ khí và kỹ sư điện người Mỹ gốc Serbia. Ông sinh ra ở Smiljan, Đế quốc Áo, sau này trở thành công dân Hoa Kỳ. Tesla được biết đến với nhiều đóng góp mang tính cách mạng trong các lĩnh vực điện và từ trường trong cuối thế kỷ 19 đầu thế kỉ 20. Các phát minh của Tesla và các công trình lý thuyết đã làm nên cơ sở của hệ thống phát điện xoay chiều, bao gồm cả hệ thống phân phối điện nhiều pha và động cơ điện xoay chiều, giúp tạo ra Cách mạng công nghiệp lần 2.
Vì tính cách lập dị và những tuyên bố kỳ lạ và khó tin về sự phát triển của khoa học kỹ thuật, Tesla bị cô lập và bị coi là một nhà bác học điên lúc cuối đời  Ông qua đời năm 86 tuổi trong một phòng khách sạn ở New York với một số tiền ít ỏi trong túi.
Những công trình của Tesla gần như bị lãng quên sau khi mất, nhưng kể từ những năm 1990, tên tuổi của ông mới thực sự trở nên nổi tiếng. Họ của ông được đặt làm tên của đơn vị đo cường độ cảm ứng từ tesla trong hệ đo lường quốc tế. Tesla còn thiết kế ra một loại máy phát điện ở hiệu điện thế cao dạng tháp mà ngày nay người ta gọi là tháp Tesla.

Tượng Nikola Tesla ở Smiljan, Crotia

Những năm đầu (1856–1885)

Tesla mặc bộ đồ truyền thống Serbia, k. 1880

Rebuilt, Tesla's house (parish hall) in Smiljan, Croatia, where he was born, and the rebuilt church, where his father served. During the Yugoslav Wars, several of the buildings were severely damaged by fire. They were restored and reopened in 2006

Tesla's baptismal record, 28 June 1856

Nikola Tesla's father Milutin, Orthodox priest in the village of Smiljan

Nikola Tesla sinh vào ngày 10, tháng 7, năm 1856 trong một ngôi làng của Croatia cũ. Cha ông là Milutin Tesla - một linh mục Chính thống giáo.  Mẹ ông là Đuka Tesla (nhũ danh Mandić), một phụ nữ tài năng, bà tạo ra những công cụ thủ công, thiết bị cơ khí trong nhà và có khả năng nhớ các tác phẩm thơ dài tiếng Serbia. Nikola tin rằng trí nhớ siêu phàm (eidetic memory) và khả năng sáng tạo vô tận của ông được thừa hưởng từ mẹ.  Tesla's progenitors were from western Serbia, near Montenegro.
Năm 1870, Tesla chuyển tới Karlovac để nhập học ở Higher Real Gymnasium. Tai đây ông bị ảnh hưởng sâu sắc bởi Martin Sekulić - một giáo viên dạy toán. Tesla có thể tính được tích phân trong đầu, điều làm cho giáo viên của ông không tin và nghĩ rằng Tesla đã gian lận. Ông tốt nghiệp vào năm 1873 (sớm hơn một năm của cấp học).
Năm 1874, ông trốn được lệnh cưỡng chế nhập ngũ của quân đội Áo-Hung bằng cách chạy đến Tomingaj. Tại đây ông khám phá về những ngọn núi, và nói rằng sự hòa hợp với tự nhiên làm ông trở nên khỏe hơn, về cả thể chất lẫn tinh thần.  Ông đọc rất nhiều sách khi sống ở Tomingaj và từng nói rằng những tác phẩm siêu phàm của Mark Twain đã khôi phục bệnh tật trước đó của ông một cách kỳ diệu.
Năm 1875, Tesla nhập học Đại học Bách khoa của Áo, tại thành phố Graz. Trong năm đầu, ông không hề bỏ một buổi giảng nào, đạt được thứ hạng cao nhất bằng việc vượt qua 9 bài kiểm tra (gần gấp đôi so với thông thường ). Ông sáng lập một câu lạc bộ văn hóa của người Serb  và nhận được là thư ca ngợi của hiệu trưởng tới cha ông, trong đó ghi rằng: "Con trai ông là một ngôi sao hạng nhất".  Tesla kể rằng ông làm việc từ 3 giờ sáng cho đến 11 giờ tối, không có ngày nghỉ lễ, hay chủ nhật, kể cả trường hợp đặc biệt.  Sau cái chết của cha ông năm 1879,  Tesla tìm được một loạt những lá thư được gửi bởi những giáo sư cho cha ông cảnh báo rằng nếu Nikola không rời khỏi trường học thì có thể chết vì làm việc quá sức. Năm thứ hai, Tesla đã có xung đột với Giáo sư Poeschl trong máy phát điện Gramme, khi Tesla cho rằng máy chỉnh lưu là không cần thiết. Vào cuối năm thứ hai của mình, Tesla mất học bổng và trở thành một con nghiện cờ bạc. Trong năm thứ ba của mình, Tesla dùng cả phụ cấp và tiền học phí của mình để đánh bạc, sau đó đã đánh bạc thắng, lấy lại số tiền đã mất ban đầu của mình và trả lại tiền nợ cho gia đình. Tesla tuyên bố rằng "đã hoàn toàn kiểm soát được đam mê của mình" nhưng sau đó, ông đã lại trở thành tay chơi bi-a ở Mỹ. Khi thời gian của kỳ thi đến, Tesla đã không chuẩn bị và yêu cầu để được nghiên cứu, nhưng đã bị từ chối. Ông không bao giờ tốt nghiệp đại học và đã không nhận được thứ hạng nào cho học kỳ cuối cùng.

Làm việc cho Edison

Năm 1882, Tesla đã bắt đầu làm việc cho Continental Edison Company ở Pháp, công việc của ông là thiết kế và cải tiến các thiết bị điện.
Vào tháng 6 năm 1884, Tesla dời đến thành phố New York. Trong suốt chuyến đi vượt Đại Tây Dương, vé, tiền bạc, và một số hành lý của ông đã bị đánh cắp, và ông đã gần như bị ném xuống biển sau khi một cuộc nổi loạn nổ ra trên tàu. Ông đến chỉ có bốn xu trong túi, một lá thư giới thiệu, một vài bài thơ, và một phần đồ chưa bị đánh cắp.
Tesla được thuê để làm việc cho Edison Machine Works. Công việc của Tesla bắt đầu với kỹ thuật điện đơn giản và nhanh chóng tiến triển để giải quyết một số vấn đề khó khăn nhất của công ty. Tesla thậm chí còn được cung cấp các nhiệm vụ để thiết kế lại từ đầu máy phát điện một chiều của Công ty Edison.
Tesla có thể thiết kế lại máy phát điện và mô tơ lỗi thời và không có hiệu quả của Edison, nâng cao cả hiệu quả kinh tế lẫn chất lượng. Theo lời Tesla, Edison đã nói rằng: "Nếu anh có thể làm được điều đó, chúng tôi sẽ ra anh 50 ngàn đô la". Đây là một lời nói khó tin từ Edison, người mà trả lương một cách bủn xỉn, và không hề có đủ từng ấy tiền mặt. Sau nhiều tháng làm việc, Tesla hoàn thành nhiệm vụ và yêu cầu được giữ lời hứa. Edison bảo rằng ông chỉ nói đùa thôi. "Tesla à, anh không hiểu kiểu hài hước của người Mỹ chúng tôi" Thay vào đó, Edison đề nghị chỉ nâng lương thêm 10 đô từ 18 đô một tuần cho Tesla, Tesla từ chối điều đó và ngay lập tức thôi việc.

Năm 1886–1899

Bằng sáng chế Hoa Kỳ số 381.968, giải thích nguyên lý động cơ xoay chiều của Tesla.

Năm 1886, Tesla thành lập công ty riêng của mình, Tesla Electric Light & Manufacturing. Công ty lắp đặt hệ thống chiếu sáng đèn hồ quang điện dựa trên thiết kế của Tesla và cũng thiết kế cho máy chỉnh lưu phát điện (dynamo electric machine commutators), những bằng sáng chế đầu tiên phát hành cho Tesla ở Mỹ.
Tesla đã đề nghị các công ty nên tiếp tục phát triển ý tưởng của mình - phát triển hệ thống và động cơ truyền tải dòng xoay chiều. Nhưng những nhà đầu tư đã không đồng ý, thậm chí còn sa thải ông, mặc cho ông không một xu dính túi. Tesla buộc phải đi đào mương để sống. Tesla đã coi rằng mùa đông năm 1886/1887 là thời gian của "những cơn đau đầu khủng khiếp và những giọt nước mắt cay đắng". Trong thời gian cực khổ này, ông đã tự hỏi mình đã đi học để làm gì?
Vào tháng 4 năm 1887, Tesla mở lại công ty khác, the Tesla Electric Company, với sự ủng hộ của luật sư New York Charles F. Peck và Alfred S. Brown, giám đốc của Western Union. Họ thành lập một phòng thí nghiệm cho Tesla tại 89 Liberty Street ở Manhattan để Tesla có thể làm việc với những động cơ hiện tại của mình và các thiết bị phân phối điện khác, bằng một thỏa thuận mà họ thỏa thuận rằng sẽ chia sẻ công bằng năm mươi-năm mươi với Tesla cho bất kỳ lợi nhuận được tạo ra từ các bằng sáng chế của ông. Tại đây, năm 1887, ông xây dựng động cơ cảm ứng dựa trên một nguyên tắc từ trường quay ông tuyên bố đã hình thành năm 1882. Ông đã nhận được bằng sáng chế Mỹ cho động cơ này vào tháng 5 năm 1888. Vào thời điểm đó, nhiều nhà phát minh cố gắng để phát triển động cơ AC. Vì lợi thế của nó trong việc truyền tải điện cao áp. Động cơ cảm ứng từ trường quay dường như đã coi là một phát minh độc lập của Tesla, nhưng nó không phải là một phát minh độc đáo vào thời điểm đó. Nhà vật lí người Italy Galileo Ferraris xuất bản một bài báo về từ trường quay dựa trên động cơ cảm ứng vào 11 Tháng ba năm 1888, một mô hình làm việc có thể đã được ông chứng minh tại Đại học Turin vào đầu năm 1885. Trong năm 1888, một tháng trước khi Tesla chứng minh động cơ cảm ứng AC của mình, kỹ sư Westinghouse Oliver B. Shallenberger phát minh ra đồng hồ điện được dựa trên nguyên tắc từ trường quay.

Thí nghiệm tia X

Đầu năm 1894, Tesla bắt đầu đầu tư nghiên cứu một nguồn năng lượng phóng xạ không nhìn thấy được khi ông được thông báo rằng nguồn năng lượng này đã làm hỏng tấm phim trong phòng thí nghiệm của ông trong những thí nghiệm trước đó  (sau này được xác định là "Tia Roentgen" hay "Tia X"). Các thí nghiệm trước đó của ông được thực hiện với các ống Crookess, một loại ống phóng điện tử ca-tốt lạnh. Không lâu sau đó, nhiều trong số hàng trăm các công trình nghiên cứu trước đó của ông như các mô hình, dự án, ghi chú, dữ liệu phòng thí nghiệm, các công cụ, hình ảnh có giá trị $50,000—đã bị mất trong trận cháy phòng thí nghiệm lần thứ 5 vào tháng 3 năm 1895  Tesla có thể đã vô tình chụp được ảnh tia X khi ông đang chụp ảnh Mark Twain dùng nguồn sáng từ ống Geissler, một loại ống phóng khí thời kỳ đầu. Điều duy nhất được ghi nhập trong ảnh là ốc khóa bằng kim loại trên kính của camera.

• Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 14:30 ngày 1 tháng 8 năm 2016.

Nikola Tesla: Nhà phát minh của những giấc mơ

•      54
• 17.036

Làm thế nào mà cảnh hoàng hôn thơ mộng và lãng mạn lại có thể liên quan đến những động cơ điện xoay chiều? Trong những giấc mơ thì mọi chuyện đều có thể xảy ra, nhất là giấc mơ của một nhà phát minh thiên tài như Nikola Tesla. Và ở đây, điều quan trọng là những giấc mơ của Tesla đã đem lại cho loài người những phát minh được xếp vào hàng cơ bản và quan trọng nhất của nền văn minh công nghiệp.

Khi các thành viên của Hội Thương mại Chicago đến nghe bài giảng của nhà phát minh điện học nổi tiếng Nikola Tesla ngày 13/5/1899, họ đã rất sững sờ khi nhìn thấy cảnh một hồ nước nhân tạo nằm ngay giữa hội trường. Mọi người bàn tán xôn xao, chắc chắn Tesla sẽ làm điều gì đó rất thú vị với một chiếc xuồng nhỏ đang trôi trên mặt hồ kia. Đột nhiên, cái xuồng bỗng di chuyển quanh hồ và phát ra những luồng sáng loang loáng. Ở trên bờ, Tesla đang vận hành một bộ điều khiển từ xa, dùng sóng vô tuyến vô hình để truyền các lệnh đến chiếc xuồng. Trước đám đông đang vô cùng phấn khích, Tesla đã mời một số người hô lên các lệnh: "Rẽ trái! Phát sáng!". Sử dụng bộ phát sóng không dây của mình, Tesla liên tục truyền các tín hiệu cho chiếc xuồng. Kỳ thú hơn nữa, Tesla còn trình diễn cho mọi người một màn trận giả đặc sắc, điều khiển những khối thuốc nổ dynamite lao thẳng vào các tàu của kẻ địch. Khi ấy, Tesla đã không thể biết rằng, cái mô hình "đồ chơi" của ông đã trở thành nguyên mẫu đầu tiên cho tên lửa dẫn đường - một thứ vũ khí cực kỳ nguy hiểm.

Giấc mơ về một loại động cơ

Nhà phát minh điện học nổi tiếng Nikola Tesla  (1899-1943) - (Ảnh: Occultopedia)

Tesla sinh ngày 10/7/1856 trong một gia đình người Xec-bi ở vùng biên giới của đế quốc Áo-Hung, ngày nay là Croatia. Khi còn thiếu niên, Tesla học kỹ thuật ở trường Bách khoa Joanneum ở Graz, Áo. Ở đó, những bài giảng về vật lý của giáo sư Jacob Poeschl đã cuốn hút rất nhiều người trẻ tuổi. Từ những bài giảng của Poeschl, Tesla đã bắt đầu suy nghĩ về một trong những phát minh quan trọng nhất của mình, một động cơ AC (điện xoay chiều).

Một ngày, khi quan sát giáo sư của mình đang cố gắng khắc phục hiện tượng phát tia lửa điện từ các chổi quét đảo mạch của một động cơ DC (điện một chiều), Tesla đã nảy ra ý tưởng chế tạo một loại động cơ mà không cần đến bộ đảo mạch, anh lập tức đề xuất với thầy. Bực mình vì sự ngang bướng của học trò, Poeschl đã diễn giải một tràng dài về sự bất khả thi trong việc chế tạo một loại động cơ như vậy, cuối cùng ông kết luận: "Anh Tesla có lẽ sẽ làm nên những thứ vĩ đại, nhưng chắc chắn là anh sẽ không bao giờ làm được cái động cơ ấy đâu!". Tuy nhiên, sự quở trách ấy đã làm bùng lên trong Tesla những ngọn lửa quyết tâm sôi sục của khát vọng tuổi trẻ. Trong suốt những năm còn ở Graz và sau đó là Prague, anh đã không ngừng theo đuổi một cách miệt mài việc nghiên cứu chế tạo một loại động cơ không phát sinh tia lửa điện.

Năm 1881, Tesla dời đến Budapest để làm việc cho hai anh em Tivadar và Ferenc Puskas. Là một nhà tài trợ đầy tham vọng, Tivadar đã từng thuyết phục Thomas A. Edison trao cho mình bản quyền những phát minh để giới thiệu chúng ở lục địa Châu Âu. Anh em nhà Puskas đang có kế hoạch xây dựng một trạm điện thoại ở Budapest sử dụng mẫu thiết kế điện thoại cải tiến của Edison. Thật không may, họ đã không thể tìm được người làm việc khi Tesla đột nhiên ốm nặng. Nhờ có sự quan tâm của người bạn học Anthony Szigeti mà Tesla đã có thể hồi phục.

Chính trong một buổi đi dạo với Szigeti, Tesla đã nảy ra một ý tưởng xuất thần về chiếc động cơ của mình. Khi họ đang say mê ngắm cảnh hoàng hôn, Tesla đã đột nhiên hình dung ra việc sử dụng từ trường quay cho chiếc động cơ - đó chính là một ý tưởng mang tính quyết định. Tesla đã thực hiện việc đảo ngược cấu hình kỹ thuật, thay vì việc thay đổi cực từ ở rotor, ông đã thay đổi từ trường ở bên trong chính stator. Cấu hình mới này đã loại bỏ một cách tự nhiên sự phát sinh tia lửa điện. Tesla đã thấy rằng, nếu từ trường trong stator mà quay, nó sẽ làm cảm ứng một điện trường trên rotor và do đó khiến cho rotor quay. Ông cũng bắt đầu hình dung ra rằng, từ trường quay có thể được tạo ra bằng việc sử dụng AC thay vì DC, nhưng ở thời điểm đó ông vẫn chưa biết làm thế nào để biến ý tưởng này thành hiện thực.

Phát minh của thợ đào kênh.

Chiếc xuồng điều khiển bằng sóng vô tuyến điện

Tesla đã dành tới 5 năm tiếp theo để thử nghiệm và định hình nên chiếc động cơ của mình. Sau khi giúp anh em nhà Puskas xây dựng trạm điện thoại ở Budapest, Tesla cùng với Tivadar dời đến Paris, tại đó họ tham gia vào việc thiết lập hệ thống chiếu sáng của thành phố. Năm 1884, Tesla đến New York để gặp Edison nhưng ông đã không có dịp để xây dựng mối quan hệ với nhà phát minh lỗi lạc này. Ở New York, Tesla suýt nữa thì đã có thể trình bày với Edison về ý tưởng chiếc động cơ của mình.

Ông nhớ lại: "Lúc ấy là ở đảo Coney, tôi đang chuẩn bị giải thích cho Edison thì một ai đó đã chạy đến kéo ông ấy đi. Chiều hôm ấy tôi về nhà và bị sốt, lần này thì tôi quyết định sẽ không nói với bất cứ người nào về chiếc động cơ của mình". Vài tháng sau, khi Tesla vừa hoàn thành việc thiết kế một hệ thống phát sáng hồ quang cải tiến, người quản lý của ông đã nuốt lời không trả món tiền thưởng như đã hứa, nhà phát minh đã bỏ đi trong sự căm phẫn.

Sau đó Tesla đến làm việc cho hai nhà kinh doanh Benjamin A. Vail và Robert Lane đến từ Rahway , họ đã khuyên ông đăng ký bằng phát minh về hệ đèn hồ quang để họ có thể thương mại hóa nó. Tesla đã ngây thơ trao bản quyền phát minh cho hai kẻ quỷ quyệt này với một niềm tin rằng họ sẽ đưa vào sản xuất ra những thiết bị để cạnh tranh với Edison. Tuy nhiên, Vail và Lane đã quyết định dành tiền đầu tư vào các ứng dụng bóng đèn điện. Vì thế, khi các đèn hồ quang của Tesla vừa được sử dụng ở Rahway thì hai nhà kinh doanh đã lập thức sa thải ông và tổ chức lại nhà máy. Hoàn toàn trắng tay sau khi bị bỏ rơi, Tesla đã buộc phải đi đào kênh để kiếm sống.

Mặc dù phải chịu đựng cả một năm cực nhọc, Tesla cũng đã tập trung tài năng của mình trong tháng 3 năm 1866 để hoàn thành một bằng sáng chế ứng dụng cho động cơ từ nhiệt - đó là một thiết bị mới, hoạt động dựa trên việc đốt nóng và làm lạnh các nam châm. Sau khi trình bày phát minh của mình cho người quản đốc công việc đào kênh, Tesla đã được giới thiệu đến gặp Charles Peck, một luật sư khá thông minh. Bị hấp dẫn bởi cái động cơ từ nhiệt, Peck đã quyết định bảo trợ cho nghiên cứu của Tesla. Vì không phải là một chuyên gia kỹ thuật nên Peck đã mời Alfred Brown, một giám sát viên ở Western Union tham gia hỗ trợ cho Tesla.

Peck và Brown đã thuê một phòng thí nghiệm cho Tesla ở Manhattan, tại đó nhà phát minh lại miệt mài phát triển chiếc động cơ từ nhiệt của mình. Cho đến khi thấy được sự không hiệu quả của mô hình động cơ này, Peck đã để Tesla tiếp tục hoàn thiện các động cơ AC. Tesla đã bắt đầu làm thí nghiệm với một tổ hợp các dòng xoay chiều dùng cho động cơ. Cách làm này tỏ ra khá là bất thường, bởi vì hầu hết các nhà thực nghiệm thời đó đều chỉ làm việc với một dòng xoay chiều trong hệ thống của họ. Đến tháng 9/1887, Tesla đã khám phá ra rằng, ông có thể tạo ra một từ trường quay khi cho hai dòng xoay chiều riêng biệt đi vào các cặp cuộn dây đặt đối diện nhau trên stator. Ngày nay thì hai dòng điện đó được gọi là lệch pha nhau 90 độ, và chiếc động cơ sẽ hoạt động với dòng điện hai pha. Rất tự hào và phấn chấn về thành quả đạt được, Tesla cũng đã cho ra đời một số sáng chế khác, cũng dựa trên nguyên lý từ trường quay. Đặc biệt quan trọng là, chính Tesla đã đưa ra ý tưởng rằng dòng xoay chiều đa pha có thể truyền năng lượng qua những khoảng cách đáng kể.

Khi động cơ AC của Tesla đã chứng tỏ một cách rõ ràng tính hiệu quả, những người bảo trợ của ông đã bắt đầu nghĩ đến việc quảng cáo nó để thu lợi. Peck và Brown đã lập kế hoạch bán đấu giá các phát minh của Tesla, chứ không phải đưa chúng vào quy trình sản xuất. Cuối cùng, họ đã sắp đặt để Tesla làm công việc giảng dạy trước khi Viện Kỹ thuật Điện Mỹ ra đời vào năm 1888. Những bài giảng của Tesla được đăng trên tạp chí đã sớm thu hút được sự quan tâm của George Westinghouse, một người đã thành danh trong việc chế tạo các hệ thống phanh khí và hệ thống tín hiệu cho đường ray xe lửa.

(Ảnh: Geocities)

Vào thời điểm đó, các công ty sản xuất đèn điện đã tính đến việc chuyển từ DC sang AC, vì AC có thể được truyền qua các khoảng cách xa hơn, đến được với nhiều khách hàng hơn. Trong khi Edison vẫn tập trung vào các kỹ thuật DC, thì Westinghouse lại quyết định đánh cuộc với AC. Chính vì vậy, Peck và Brown đã có thể thuyết phục ông trả một số tiền hậu hĩnh cho các phát minh của Tesla. Vào tháng 7/1888, Westinghouse đã trả trước 75.000 đô la và tiền bản quyền 2,5 đô la cho mỗi sức ngựa mà mỗi động cơ được sản xuất. Tesla đã hào phóng chia cho hai người bảo trợ của mình năm phần chín số tiền thu được.

Westinghouse hy vọng các động cơ của Tesla có thể được sử dụng để chạy các xe điện trên phố, vì vậy Tesla đã tới Pittsburgh để cải tiến thiết kế của ông cho phù hợp với ứng dụng này. Tuy nhiên, nhà phát minh và các kỹ sư của Westinghouse đã gặp lúng túng trước những khó khăn kỹ thuật. Vì động cơ của Tesla đòi hỏi hai dòng xoay chiều và bốn đầu dây, nó không thể được mắc vào hệ AC đơn pha đã có, vì vậy người ta cần phải lắp đặt thêm các dây bổ sung. Mặc dù Tesla cũng đã phát triển một số động cơ hai dây, cái gọi là những thiết kế chia pha hoạt động tốt nhất ở những tần số 50Hz hoặc thấp hơn, nhưng vào thời điểm đó, hệ thống đơn pha của Westinghouse lại sử dụng dòng 133Hz để sao cho khách hàng không thể nhìn thấy các bóng đèn nóng sáng bị nhấp nháy.

Các kỹ sư của Westinghouse cuối cùng đã giải quyết được vấn đề bằng việc điều chỉnh động cơ của Tesla và phát triển một hệ AC mới sử dụng dòng ba pha 60Hz. Westinghouse đã trình diễn một cách ngoạn mục kỹ thuật mới này khi xây dựng một trạm thủy điện ở thác Niagara, công trình này đã truyền điện năng qua một khoảng cách 25 dặm tới những nhà máy ở Buffalo. Ngày nay, động cơ của Tesla và hệ AC đa pha đã trở thành nền tảng cho hệ thống cung cấp điện năng ở Bắc Mỹ.

Sự cộng hưởng điện

Từ lâu trước khi trạm Niagara đi vào hoạt động, Tesla đã cảm thấy nóng ruột và rời bỏ Westinghouse. Sử dụng số tiền bản quyền của mình, năm 1889 Tesla đã thiết lập một phòng thí nghiệm mới ở thành phố New York. Để thu hút sự quan tâm của công chúng, ông đã tự tạo cho mình hình ảnh về một nhà phát minh lập dị. Cũng như sự hiếu kỳ đối với những phát minh của Edison ở Menlo Park trong những năm 1870, thì trong những năm 1890, người ta cũng đổ xô đến phòng thí nghiệm của Tesla để xem các phát minh kỳ lạ của ông.

Trong khi tìm cách để tạo ra ánh sáng hồ quang bằng việc sử dụng hệ AC, Tesla đã tìm ra những hiện tượng mới rất cơ bản, liên quan đến các hiện tượng điện tần số cao. Ông đã băn khoăn, tự đặt ra câu hỏi rằng nếu có thể tạo ra những động cơ bằng dòng AC 60Hz thì có thể chế tạo được cái gì với một dòng điện có tần số 10.000Hz? Trước đây, Tesla đã nối các cuộn cảm từ, điện trở và tụ điện lại với nhau để tạo thành các động cơ chia pha của ông, còn bây giờ ông lại nối cuộn cảm với tụ điện theo một cấu hình mới để tạo ra những dòng tần số cao.

Nhà phát minh đã theo đuổi hướng nghiên cứu này trong suốt 15 năm tiếp theo. Tesla đã nhận ra rằng, một mạch được cấu hình thích hợp có thể khuếch đại các tín hiệu điện, nâng cao tần số và hiệu điện thế của chúng. Từ đó, ông đã chế tạo những "máy phát khuếch đại khổng lồ" - ngày nay được gọi là các cuộn dây Tesla, những thiết bị này có thể sinh ra những tia lửa điện dài hơn 40m. Tesla còn nhận ra một điều rất quan trọng là, hiện tượng cộng hưởng có thể được ứng dụng để dò các tín hiệu vô tuyến. Một máy phát với một tụ điện và cuộn cảm nhất định có thể sinh ra tín hiệu ở một tần số nhất định. Tương tự như thế, nếu ở máy thu cũng có tụ điện và cuộn cảm như ở máy phát thì nó cũng sẽ phản ứng mạnh nhất đối với tần số của tín hiệu máy phát.

Từ ý tưởng cơ bản về hiện tượng cộng hưởng điện, Tesla đã đồng thời theo đuổi những phát minh trong lĩnh vực chiếu sáng, truyền tín hiệu không dây và phân phối điện năng không dây. Với hy vọng phát triển một loại bóng đèn hiệu suất cao để thay thế bóng đèn nóng sáng của Edison, Tesla đã không chỉ sáng tạo nên những bóng đèn huỳnh quang mà còn khám phá ra rằng có thể sử dụng một ống chân không để phát hiện các sóng vô tuyến. Mặc dù nhà phát minh thiên tài đã không tiếp tục theo đuổi khám phá này, nhưng J. A. Fleming và Lee De Forest đã tiếp bước ông để chế tạo ra những bóng đèn điện tử dùng trong kỹ thuật vô tuyến.

Với những mạch điện hoàn chỉnh để thu và phát các sóng vô tuyến, Tesla đã thử nghiệm chúng với các ăng-ten được treo vào những quả bóng lơ lửng trên nóc phòng thí nghiệm và trên nóc khách sạn ở Manhattan của ông. Nhưng thật bất hạnh, ngay khi bắt đầu có được những kết quả đầy hứa hẹn thì phòng thí nghiệm của Tesla bị cháy tan tành vào tháng 3/1895, toàn bộ những hệ thống thiết bị nghiên cứu và kết quả ghi chép đều mất sạch.

Hệ thống phát năng lượng toàn cầu

Mùa xuân năm 1899, Tesla đã đóng cửa phòng thí nghiệm xây lại của ông ở New York và lập nên một trung tâm nghiên cứu ở vùng núi Pikes Peak, thuộc Colorado. Tại đó, nhà phát minh đã tập trung giải quyết một vấn đề mà ông tin rằng nó sẽ trở thành ứng dụng quan trọng nhất của sóng điện từ: sự truyền năng lượng không cần dây dẫn đến khắp nơi trên thế giới. Vào thời đó, nhu cầu về điện ở Mỹ dường như không thể được thỏa mãn, mặc dù khắp nơi đã chằng chịt các đường dây. Chính vì vậy, nhà phát minh đã mơ về một mạng lưới viễn thông có thể vừa truyền điện năng vừa truyền thông tin mà không cần dây dẫn.

Giấc mơ mới mẻ đó của Tesla đã được dựa trên cơ sở về hiện tượng cộng hưởng điện. Giống như những nhà nghiên cứu vô tuyến đi trước, ông cũng đã nhìn nhận mối quan hệ giữa máy phát và máy thu như hai yếu tố duy nhất của một hệ khép kín. Đầu tiên, máy phát gửi sóng vô tuyến đến qua không khí đến máy thu. Sau đó, vì cả hai thiết bị đều được đặt trên mặt đất nên một dòng phản hồi sẽ đi từ máy thu qua mặt đất đến máy phát. Không giống như nhiều người chỉ chú trọng vào việc phát sóng vô tuyến qua khí quyển, Tesla lại quyết định tập trung vào những dòng điện trong lòng đất. Ông đã suy nghĩ rằng, tại sao lại không thể có một máy phát gửi các sóng qua lòng đất đến máy thu rồi sau đó phản hồi lại qua khí quyển?

Tesla đã tưởng tượng ra rằng có thể xây dựng một trạm phát để truyền năng lượng điện từ vào vỏ trái đất cho đến khi đạt tới tần số cộng hưởng điện của hành tinh. Khi đó toàn Trái đất sẽ phát ra các xung năng lượng, và chúng có thể được thu nhận bởi các trạm thu trên khắp thế giới. Tesla đã thiết lập một số máy phát lớn ở thành phố Colorado Springs để thử nghiệm lý thuyết này và ông rất tự tin rằng chúng đã thành công trong việc phát năng lượng khắp thế giới. (Tesla thậm chí còn tin rằng, các tín hiệu của ông đã đến được sao Hỏa và ông đã nhận được một thông điệp phản hồi từ những người sao Hỏa!).

Rất mãn nguyện với niềm tin rằng, năng lượng có thể được truyền qua lòng đất đến khắp nơi trên hành tinh, Tesla trở về New York vào năm 1900. Sau đó, Tesla đã viết một bài dài 60 trang cho tạp chí Thế kỷ với tiêu đề "Vấn đề tăng cường nguồn năng lượng của loài người". Và những nỗ lực của ông đã được đền đáp vào năm 1901, trùm tư bản J. Pierpont Morgan đã đầu tư 150.000 đô la cho đề án truyền năng lượng không dây của Tesla. Nhà phát minh đã nhanh chóng tận dụng số tiền này, không tiếc chi phí để trang bị cho một phòng thí nghiệm mới ở Wardenclyffe, bờ bắc của Long Island. Mặc dù Morgan đã từ chối cung cấp thêm tiền và Tesla cũng đã không thu được những kết quả kỹ thuật mong muốn song nhà phát minh vẫn xây dựng một tháp ăng-ten cao 57m ở Wardenclyffe. Thậm chí những mối quan hệ với nhiều nhà tài trợ ở New York cũng đã không thể giúp Tesla đảm bảo được các chi phí tài chính để hoàn thành đề án của mình, ông nhanh chóng bị rơi vào tình trạng suy sụp tinh thần.

Những năm cuối đời và di sản để lại

Tesla trong văn phòng của ông ở New York năm 1916 (Ảnh: cache.eb.com)

Tesla đã hy vọng có được tiền để tiếp tục công việc ở Wardenclyffe bằng việc chuyển những nỗ lực sáng tạo của ông từ kỹ thuật điện sang kỹ thuật cơ khí. Nhận thức được rằng, các động cơ piston hơi nước của những nhà máy điện đang được thay thế bởi những tua-bin hơi nước có hiệu suất cao hơn, ông đã bắt đầu nghiên cứu một mô hình thiết kế tua-bin hoàn toàn không có cánh quạt. Cũng giống như những phát minh khác của ông, tua-bin không có cánh quạt được dựa trên một ý tưởng lớn. Vì từ trường quay có thể làm quay rotor của động cơ AC nên Tesla đã nghĩ rằng có thể dùng lực nhớt của hơi nước để tác động lên những đĩa mỏng đặt gần nhau được gắn chặt vào một cán tua-bin. Thiết kế tua-bin của Tesla đã hoạt động ở tốc độ vượt quá 10.000 vòng mỗi phút nhưng thật không may tốc độ đó quá nhanh và vượt quá sức chịu đựng của tất cả các đĩa thép mỏng.

Mặc dù Tesla đã không thể thuyết phục bất cứ ai đưa vào sản xuất mẫu tua-bin của mình nhưng ông cũng đã có được bằng phát minh về một loại đồng hồ đo tốc độ tự động dựa trên cùng một nguyên lý giống với chiếc tua-bin. Trong suốt hai chục năm sau đó, Tesla đã sống bằng tiền bản quyền cho phát minh về chiếc đồng hồ đo tốc độ của ông. Ông cũng đã viết báo cho các tạp chí phổ biến khoa học, trong đó ông thường nhắc đến tương lai của điện và vô tuyến. Tuy nhiên, càng ngày ông càng cảm thấy buồn rầu và chán nản. Cuối cùng ông trở thành một người ẩn dật, lang thang hết khách sạn này đến khách sạn khác.

Năm 1931, để kỷ niệm ngày sinh lần thứ 75 của Tesla, tạp chí Time đã đăng trên trang nhất một câu chuyện kể về nhà phát minh đánh tín hiệu lên các ngôi sao với chiếc "máy Tesla" của ông - đó là một máy phát vô tuyến khổng lồ. Rất hứng thú với việc kỷ niệm này, Tesla đã quyết định tổ chức những cuộc họp báo hàng năm vào ngày sinh nhật ông. Trong những buổi họp này, Tesla đã liên tục cảnh báo về những mối nguy hiểm của cuộc chiến tranh toàn cầu và cho rằng thảm họa đó có thể tránh được bằng việc phát triển một loại siêu vũ khí có khả năng duy trì sự cân bằng của các lực lượng. Ông tuyên bố rằng, nó chính là một loại súng phát ra chùm tia có thể tập trung một lượng lớn năng lượng để chiếu vào các máy bay, tàu chiến và quân đội. Năm 1937, khi Tesla đang đi dạo quanh thành phố, ông bị một chiếc taxi đâm phải. Lần này thì nhà phát minh vĩ đại đã không bao giờ có thể hồi phục được nữa, ông mất vào ngày 8/1/1943.

Tesla đã để lại một di sản phong phú các phát minh. Ông được biết đến như cha đẻ của động cơ AC và năm 1956, cái tên "tesla" được đặt cho một đơn vị quốc tế đo mật độ dòng của từ trường. Những tiên đoán đầy bí ẩn và kỳ lạ của ông đã khiến ông trở thành một vị thánh đối với những nhóm người đi theo những niềm tin tâm linh không chính thống. Bị mê mẩn bởi những tuyên bố của Tesla về sự khám phá những bí ẩn huyền ảo của vũ trụ, những tín đồ này đã cho rằng, các nhân vật quyền lực như Edison và Morgan đã âm mưu ngăn cản Tesla hoàn thiện các phát minh và sự nghiệp cách mạng hóa thế giới của ông.

Mặc dù những tuyên bố cường điệu và những đồn đại là thiếu cơ sở, nhưng Tesla đã thực sự là một con người có những đóng góp vĩ đại cho khoa học kỹ thuật. Khả năng tập trung vào những nguyên lý cơ bản là sức mạnh lớn nhất của ông, nhưng nó cũng đồng thời là điểm yếu lớn nhất của ông. Tesla đã quá say mê với vẻ đẹp của những khái niệm cơ bản, say mê đến mức ông đã không thể ngừng được việc theo đuổi đến từng chi tiết để hoàn thiện những phát minh của mình.

Trung Dũng biên dịch (W. Bernard Carlson)

Cập nhật: 20/06/2007 Theo Tạp chí Tia sáng

Tại sao nhà phát minh thiên tài Tesla bị lãng quên?

LĐCT Uyên Minh 5:9 AM, 16/09/2012

Rất nhiều người không biết Nikola Tesla là ai, dù trên thực tế, phát minh ra mô-tơ truyền dẫn nguồn điện xoay chiều (AC) của Tesla là một dấu mốc quan trọng đối với sự phát triển các hệ thống điện hiện đại.

Nhà văn Mark Twain, người về sau trở thành bạn của Tesla, đã nhận xét rằng công trình nói trên là phát minh giá trị nhất kể từ sau khi điện thoại ra đời. Khi đó, Tesla thuộc về phía chiếm ưu thế trong “cuộc chiến dòng điện” giữa phe George Westinghouse và Thomas Edison để quyết định AC hay DC (dòng điện một chiều) sẽ được sử dụng trong việc truyền dẫn điện. DC, của Edison hoạt động tốt cho đèn chiếu sáng, nhưng không thể dùng để truyền dẫn điện đi xa.

Ngược lại, AC được ủng hộ bởi Tập đoàn Westinghouse. Sức điện động của dòng điện này có thể tăng cao hay hạ thấp một cách dễ dàng, do đó nó có thể truyền đi những khoảng cách xa ở mức sức điện động cao, còn sử dụng dòng điện thấp sẽ làm mất ít năng lượng điện hơn trong quá trình chuyển giao. Rắc rối dành cho việc sử dụng dòng điện AC là đòi hỏi nhiều mô-tơ. Tuy nhiên, Tesla đã phát minh ra một động cơ điện cảm ứng và bộ biến áp trung tần gọn nhẹ, giải quyết rắc rối trên.

Vào thời đó, Edison đã cố công gây dựng hình ảnh về công nghệ đối thủ của mình là một phát minh nguy hiểm. Edison tổ chức các cuộc thử nghiệm dòng điện AC trên nhiều loại động vật, bao gồm cả voi và âm thầm tài trợ cho dự án làm ra chiếc ghế điện đầu tiên trên thế giới, nhằm chứng tỏ các mối nguy hiểm mà AC mang lại. Song AC vẫn không bị vứt đi.

Cụ thể, các hệ thống điện năng tầm xa như tập đoàn điện quốc gia của Anh đã tiến hành truyền tải điện năng tại mức 400 nghìn volt. Ngày nay, động cơ của Tesla và hệ AC đa pha đã trở thành nền tảng cho hệ thống cung cấp điện năng ở Bắc Mỹ.

Song từ vài thập kỷ gần đây, tên tuổi Tesla đã chìm dần vào quên lãng, trong khi Edison được tung hô là một trong những nhà phát minh vĩ đại nhất thế giới. Lý giải cho hiện tượng này, nhà khoa học Will Stewart thuộc Viện Kỹ sư và Công nghệ Anh quốc nhận định: “Là một kỹ sư, bạn phải hiểu đâu là điều thực tế. Cái khó là liệu có tạo nên sản phẩm từ công nghệ mà bạn nghĩ ra”.

Telsa là một nhà khoa học xuất sắc song ông lại thường theo đuổi những ý tưởng đôi khi đối với người khác là điều không thể đạt được, chẳng hạn như thiết bị dẫn năng lượng không dây. Trong khi đó, những ý tưởng mà Edison đưa ra thời đó có thể biến thành hiện thực. Khả năng tập trung vào những nguyên lý cơ bản là sức mạnh lớn nhất của Telsa, nhưng nó cũng đồng thời là điểm yếu lớn nhất của ông. Vì vậy, Tesla đã quá say mê với vẻ đẹp của những khái niệm cơ bản, say mê đến mức đã không thể ngừng được việc theo đuổi đến từng chi tiết để hoàn thiện những phát minh của mình, đến nỗi trở nên quá xa rời hiện thực.

Có cha mẹ là người Serbia, sinh ra ở nơi hiện nay thuộc lãnh thổ Croatia, Tesla chuyển tới New York, Mỹ, vào năm 1884 và chế tạo ra các loại phương tiện được điều khiển bằng sóng radio, năng lượng không dây, và nhà máy thủy điện đầu tiên ở Thác Niagara. Nhưng ông là người lập dị và có nhiều suy nghĩ kỳ quặc, chẳng hạn như ông tin rằng việc sống độc thân có tác động tốt lên não; cho rằng mình đã liên hệ được với người ngoài hành tinh; và yêu một chú chim bồ câu. Telsa qua đời trong cảnh “không đồng xu dính túi” tại phòng 3327 khách sạn New Yorker, Mỹ vào ngày 7.1.1943.

Hiện nay, vẫn còn đó những người hâm mộ và các nhà nghiên cứu lịch sử khoa học, luôn cùng nhau gìn giữ những kỷ niệm về Tesla. Họ đã lên kế hoạch xây dựng một bảo tàng mang tên ông tại nơi trước đây là phòng nghiên cứu của ông. Cũng có tin đồn là có thể Hollywood sẽ làm một bộ phim về cuộc đời Tesla, với siêu sao Christian Bale thủ vai chính và đạo diễn là Mike Newell. Khả năng thiên tài của Telsa không hề dễ lãng quên.

Thực hư về 10 phát minh huyền thoại của thiên tài Nikola Tesla

Mers - Theo Trí Thức Trẻ | 20/03/2016 - 12:00

16

Những phát minh đi vào huyền thoại của nhà phát minh Nikola Tesla dưới đây, sản phẩm nào thực sự là của ông, sản phẩm nào đã truyền cảm hứng cho những nhà khoa học khác?

• Thomas Edison vs Nikola Tesla: Khi thương gia gục ngã trước kẻ điên
• 5 dự đoán làm thay đổi thế giới công nghệ của Nikola Tesla cách đây 1 thế kỷ

Có lẽ không ai còn xa lạ với cái tên Tesla, một trong những biểu tượng vĩ đại nhất về phát minh và sáng chế. Thiên tài thế kỷ 21 Elon Musk có đủ lý do để đặt tên hãng xe điện cách tân Tesla Motors của mình theo ông. Cùng với những thành tựu bất tử của mình những lời đồn đại về cuộc đời và sự nghiệp Tesla vẫn là đề tài gây tranh cãi cho đến ngày hôm nay.

Sau đây là một cái nhìn khái quát cùng với phân tích và đánh giá về một số những phát minh tiêu biểu nhất trong tổng số hơn 300 bằng sáng chế của ông

1. Cuộn cảm điện truyền tải không dây Tesla Coil

Năm 1891, ở tuổi 35, Nikola Tesla đã đăng ký bản quyền sáng chế nổi tiếng nhất của mình. Tesla Coil là một máy biến áp tạo ra từ việc ghép nhiều bản mạch cộng hưởng với nhau. Phát minh này được chính ông sử dụng vào những nghiên cứu về hiện tượng lân quang, tia X-quang, công nghệ sử dụng điện để phát sáng và đặc biệt là khả năng truyền tải điện không dây.

Tuy công nghệ này của Tesla đã giúp nhân loại hiểu rõ hơn về nguyên lý điện tử và được đưa vào hoạt động thương mại vào thế hệ đầu của vô tuyến điện, ngày nay những cuộn cảm điện phát sáng một cách ngoạn mục này chỉ còn có thể được chiêm ngưỡng tại các triển lãm và bảo tàng khoa học.

2. Bộ truyền khuếch đại

Tesla tại viện nghiên cứu ở Colorado Springs ngồi ngay cạnh thiết bị khuếch đại của mình.

“Tôi tin chắc rằng phát minh này của tôi, Bộ truyền phóng đại, sẽ là một công nghệ cực kỳ quan trọng và giá trí đối với những thế hệ trong tương lại”, Nikola Tesla kể về đứa con tinh thần trong cuốn tự truyện của mình.

Vốn đầu tư 100.000 USD của nghiên cứu này ban đầu được chi trả cho ông nhằm phát triển một hệ thống thắp sáng mới bởi John Jacob Astor, người hỗ trợ vốn giàu có và hào phóng nhất của Tesla. Vì sự thiếu thành thật này, quan hệ của 2 ông đã gặp trục trặc. Đến tận năm 1908, Astor mới lại chung sức với Tesla để phát triển công nghệ động cơ và máy bay. Không may chỉ vài năm sau, John Astor đã mất mạng trên con tàu Titanic nổi tiếng sau khi giúp vợ mình lên chiếc thuyền cấp cứu không khác gì cặp Leonardo DiCaprio và Kate Winslet trong bộ phim “Titanic” cùng tên.

Với tiền đầu tư này, Tesla đã bất chấp thỏa thuận và xây dựng thiết bị khuếch đại có đường kính 15 mét, có khả năng sản xuất lượng điện cực kỳ lớn (đến 4 triệu vôn) và những tia điện dài đến 40 mét. Tại viện nghiên cứu, ông cũng đồng thời thành công truyền tải điện năng mà không cần sử dụng đến dây cáp. Đây là bước tiến lớn trong công cuộc “điện không dây” của ông.

3. "Điện không dây toàn cầu"

Tháp Wardenclyffe cùng với viện nghiên cứu của Tesla năm 1902.

Phấn khích trước những thành công trong những thí nghiệm với bộ truyền khuếch đại, Tesla đã trở về New York vào những năm cuối của thế kỷ 19, ông đã thuyết phục được JP Morgan hỗ trợ tài chính cho dự án xây dựng trạm viễn thông không dây Wardenclyffe Tower nhằm thắng địch thủ Guglielmo Marconi trong “cuộc đua” truyền phát thông tin qua Đại Tây Dương.

Marconi đã sử dụng công nghệ vô tuyến để đạt mục tiêu này. Khác Marconi, Tesla đã quyết định sử dụng một công nghệ hoàn toàn mới để chinh phục hoàn toàn đối thủ của mình. Tham vọng của ông không dừng lại ở đó, trong qua trình nghiên cứu, Tesla đã cải tiến thiết kế ban đầu cùa mình để thiết bị của ông ngoài thông tin ra có thể đồng thời truyền tải cả điện năng trên một khoảng cách xa mà không sử dụng đến dây cáp. Nhưng nhà đầu tư đã ngần ngại trong việc cung cấp thêm năng lực tài chính cho dự án. Wardenclyffe Tower dừng triển khai và chưa từng đi vào thí nghiệm thực tế.

Trong nhiều năm sau đó, Tesla không ngừng đánh giá thấp công nghệ sóng vô tuyến khi so sánh với phát minh của mình. Mục tiêu của ông là xây 30 trạm phát điện không dây sử dụng chính trái đất và khí quyển để truyền tải điện qua một dạng sóng cố định ông phát minh ra. Tuy tự tin như vậy, trong nhiều thập kỷ, Tesla chưa từng thực nghiệm thành công công nghệ này trên một khoảng cách nhiều hơn vài mét.

4. “Tua bin không cánh” và “Cỗ máy động đất”

Vào dịp sinh nhật lần thứ 50 của mình, Tesla đã trình diện “tua bin không cánh”. Tua bin này được thiết kế để cạnh tranh với hiệu năng hoạt động của động cơ pít tông. Năm 1913 ông đã đăng ký bản quyền phát mình của mình và có ý định sự dụng nó trong ngành công nghiệp năng lượng nhiệt địa tuy công nghệ này của ông chưa từng đi vào giai đoạn phát triển thương mại.

Vài năm trước đấy, Tesla đã dăng ký sáng chế một máy phát điện mới, ông đặt tên thiết bị này là máy dao động Tesla. Mục đích ông dành cho máy phát điện mới này là để thay thế những động cơ hơi nước thiếu hiệu quả thời bấy giờ. Nhưng không may những tua bin hơi nước hiện đại đã cải tiến vượt trội, chạy với hiệu quả cao hơn máy dao động Tesla.

Tesla cho rằng trong một lần nghiên cứu với một phiên bản nhỏ của cỗ máy, hàng xóm ông đã phải gọi cảnh sát vì tần số dao động của cỗ máy đã đạt cung tần số cộng hưởng tường nhà làm cho cả tòa nhà rung lên như có động đất.

Vào sinh nhật lần thứ 79 của mình, Tesla đã khẳng định khả năng lật đổ tòa nhà Empire State và tách vỏ trái đất ra làm hai với công nghệ của mình. Và từ đó cỗ máy con được biết đến với cái tên “Cỗ máy động đất Tesla”. Tuy vậy sau này, thí nghiệm tương tự được thực hiện bởi nhóm khoa học truyền hình nổi tiếng “Mythbusters” đã không đem lại kết quả như hứa hẹn.

5. Dạy học bằng cách nhiễm sóng điện vào học sinh

Tự tin với những lợi thế của điện xoay chiều, Tesla đã tự phát triển một công nghệ cải thiện trí não của riêng mình, ông lý luận rằng sự ảnh hưởng của điện năng vào não sẽ kích thích trí tuệ tăng trưởng “không khác gì khả năng kích thích tăng trưởng ở cây cỏ”. Năm 1912, tạp chí Popular Electricity đã xuất bản kế hoạch tích hợp tiết mục mát xa phân tử bằng dòng điện tần số cao để cải thiện khả năng học của học sinh và thậm chí “những học sinh tối dạ cũng có thể trở nên sáng dạ khi ta phát những tần số sóng điện cao với lượng cực kỳ nhỏ này”, Tesla hứa hẹn.

Dự án của ông nhằm cải thiện giáo dục và sức khỏe học sinh bao gồm việc lắp ráp những dây điện trong tường và không cho học sinh biết. Quản lý nhà trường hồi ấy, William H. Maxwell, đã thông qua dự án của Tesla, dù vậy thí nghiệm đã không được thực hiện.

6. Đèn Neon

Đèn không dây của Tesla sử dụng khí trơ phát sáng dưới tác động của điện.

Một phát minh khác đươc nhiều người hiều lầm thuộc về Tesla là đèn Neon. Năm 1983, Tesla đã trình diễn những bóng đèn sử dụng khí trơ tại cả Châu Âu và Hoa Kỳ. Tuy vậy cho đến năm 1898 khí neon mới được phát minh ra, còn cây đèn neon đầu tiên được được chế tạo ra vào tận những năm 1910.

Tesla là ông tổ của những cây đèn khí trơ và cũng là một trong những người sử dụng đèn để làm ra biển hiệu đầu tiên bằng cách bẻ cong những ống chứa khi trơ và phát điện chúng. Tuy vậy ông chắc chắn không phải là người phát minh ra đèn Neon hoặc thương mại hóa thành công loại đèn này.

7. Tia X-quang

Bức ảnh chụp bởi Tesla vào năm 1896. Khi đó ảnh X-quang được ông gọi với cái tên "Biểu đồ bóng đen".

Khi thí nghiệm với những ống phát điện vào năm 1894, Tesla đã nhận thấy những “bức xạ tàng hình” trên một trong những tấm ảnh chụp gần đấy. Ông tiếp tục ghi chép và nghiên cứu về hiện tượng lạ này cho đến một ngày không may, tất cả những thiết bị nghiên cứu của ông cùng với những ghi chép cần mẫn đã hóa thành tro trong một vụ hỏa hoạn tại viện nghiên cứu vào tháng 3 năm 1895. Cùng năm sau đó, Wilhelm Rontgen người đức, đã thông báo phát hiện ra tia X quang, hay còn được gọi là tia Rontgen, khi làm việc với ống Crooke tương tự những ống được sử dụng bởi Tesla.

Với phát minh của Rontgen, Tesla đã dễ dàng xây dựng hệ thống X-quang của riêng mình. Ông đã sử dụng công nghệ Tesla Coil nổi tiếng của mình để truyền điện năng công suất lớn tạo ra thêm tia bức xạ làm cho ảnh của ông rõ nét hơn. Những bức ảnh X-quang đầu tiên của cơ thể người đã được chụp bởi Tesla. Chính Rontgen đã phải công nhận chất lượng và mức độ chi tiết của những bức hình Tesla chụp được.

Tesla tuy không bao giờ hé lời về phát minh của Rontgen, chắc chắn nếu tai nạn hỏa hoạn năm xưa không xảy ra, Tesla chứ không phải Rontgen mới là người được trao giải Nobel năm 1901 cho thành tựu này. Sự thật, Tesla đã là người đã có những đóng góp tiên phong về sự phát triển của công nghệ X-quang.

8. Mô-tơ cảm ứng

Tháng 5 năm 1888 Nikola Tesla đã xuất bản báo cáo khoa học miêu tả quá trình của một trong những thành tựu khoa học lớn nhất của ông: mô-tơ điện cảm ứng xoay chiểu. Với những lợi thế đáng kể trước công nghệ trước đó là mô-tơ điện một chiều, cách hoạt động của thiết bịa này phụ thuộc vào sự tạo cơ năng trong động cơ bằng cách xoay chuyển trường điện từ đa pha.

Hai tháng trước đó Galileo Ferraris người Ý đã trình diện thiết kế mô-tơ của riêng mình một cách độc lập. Nhà sản xuất đã lựa chọn bản quyền của Tesla vì tính mở rộng của nó.

Thiết kế mô-tơ này của Tesla chính là công nghệ được sử dụng trong “cuộc chiến dòng điện” với nhà phát minh nổi tiếng không kém Thomas Edison.

Tuy được cho là người phát minh mô-tơ dòng điện cảm ứng, thực sự danh hiệu này thuộc về cả ông lẫn Ferraris. Việc này rất phổ biến trong giới phát minh. Những phát hiện đồng thời khác kể đến: Thuyết tiến hóa, bảng hóa học, chiếc điện thoại đầu tiên v.v.. Tất cả những phát minh này đều được sáng tạo ra sau những quá trình nghiên cứu lâu dài trước đấy và đã được tiếp nối và phát triển bởi nhiều nhà nghiên cứu khác nháu.

9. Radio

Guglielmo Marconi bên chiếc Radio của mình.

“Tesla là người thực sự đã phát minh ra chiếc radio đầu tiên” là một quan niệm phổ biến. Tuy vậy, liên lạc radio là một trong những công sức tập thể như câu chuyện về mô-tơ điện ở trên. Từ những khám phá về quan hệ giữa điện năng và từ tính bởi Ampere, Henry và Faraway, cho đến những nhà nghiên cứu đã thống nhất hai hiện tượng này với thuyết điện từ của Maxwell hoặc những nhà vật lý đã thành công truyền tải sóng điện từ đầu tiên như Hertz (năm 1887).

Thành tựu này đã dựa vào sóng radio (hay còn gọi là sóng Hertz) mà kỹ sư tài giỏi Guglielmo Marconi đã thành công truyền tín hiệu trên khoảng cách xa đến hàng km. Tesla khi ấy cạnh tranh với đồng nghiệp của mình đã tìm đến một công nghệ mới một phần vì còn nghi ngờ sự tồn tại của sóng radio một phần vì tin rằng nếu sóng radio có tồn tại, sóng chỉ có thể truyền tín hiệu trên một đường thằng và như vậy không đủ để di chuyển một khoảng cách xa đến vậy.

Tesla hoàn toàn không phải là người đã phát minh ra chiếc radio đầu tiên, tuy Marconi đã sử dụng vài bộ phận thuộc sáng chế của Tesla để chế tạo thiết bị sóng radio của mình.

10. Điều khiển từ xa

Ảnh minh họa buổi trình diễn công nghệ của Tesla (trái) và thiết bị thuyền điều khiển từ xa (phải).

Những phát minh của Tesla đã làm cho việc sử dụng điện một cách phổ cập tại các gia đình thành hiện thực. Nhưng "mơ ước không dây” của ông khi đó vẫn còn bỏ ngỏ.

Dù tài giỏi Tesla đã không có nhiều đóng góp về công nghệ không dây hiện đại. Lý do chính của việc này có lẽ là vì sự bảo thủ không chịu chấp nhận những nguyên lý mới về sự truyền điện trong không khí. Tuy vậy Tesla đã thiết kế một thiết bị gây nhiều tò mò: chiếc thuyền điều khiển từ xa bằng sóng radio. Ông đã trình diễn khả năng điều khiển một chiếc thuyền nhỏ tại một hội chợ điện tử. Trong sự ngưỡng mộ của người dân xung quanh với những phỏng đoán về khả năng phù phép của ông cho đến những nghi ngờ về tính trung thực của cuộc trình diễn, thiết bị của ông đã tiên phong cho những thiết bị như điều khiển TV hay gần đây hơn là công nghệ Drone.

Dù lịch sử cuộc đời Tesla còn nhiều uẩn khúc, với những thành tựu sáng chế cũng như đóng góp của ông cho trí tuệ nhân loại, sự ngưỡng mộ của mọi người dành cho ông sau tận một thế kỷ là hoàn toàn xứng đáng.

Tham khảo Ventana al Conocimiento

Mối bất hòa giữa 2 thiên tài Tesla và Edison có thật hay chỉ là hư cấu?

Kuroe - Theo Trí Thức Trẻ | 16/10/2015 - 14:00

18

Từ trước đến giờ, Thomas Edison không chỉ được chúng ta biết đến như một nhà phát minh lỗi lạc, mà còn là một "kẻ phản diện" đứng đằng sau những câu chuyện về cuộc đời của Nikola Tesla. Nhưng liệu điều đó có đúng là sự thật, hay đây chỉ là điều mà các nhà văn cường điệu hóa lên để tăng phần hấp dẫn cho những câu chuyện về nhà khoa học lỗi lạc này?

• Từ cái chết thầm lặng của "cha đẻ tin nhắn SMS", nhìn đến chuyện Edison và Tesla
• Ngày 10/7: 159 năm ngày sinh nhà phát minh thiên tài Nikola Tesla
• 5 dự đoán làm thay đổi thế giới công nghệ của Nikola Tesla cách đây 1 thế kỷ

Hình tượng một nhà "bác học điên", một thiên tài lập dị, đã từ rất lâu không còn là của riêng Albert Einstein. Trong suốt hơn hai thập kỷ vừa qua, những chú ý của công chúng đối với Nikola Tesla (1856-1943) đã thêu dệt nên rất nhiều câu chuyện về cuộc đời nhà bác học vĩ đại này. Trong các bộ phim, câu chuyện về cuộc đời Tesla, ông được coi như một người hùng vô danh với những thành tựu không được nhân loại ghi nhận hết. Đóng vai phản diện trong những câu chuyện này là Thomas Edison, kẻ luôn muốn tìm mọi cách để cản trở Tesla thăng tiến, cũng như cố gắng "cướp công" của ông mỗi khi có thể.

Tuy nhiên, những tài liệu thực tế ghi chép về Tesla lại có rất nhiều điểm khác biệt. Thành tựu mà Nikola Tesla đạt được luôn được ghi nhận đầy đủ, thậm chí ông là người rất được tôn trọng trong những năm tháng còn ngồi trên ghế nhà trường. Năm 1896, Bá tước Kevin đã tuyên bố rằng: "Những cống hiến của Nikola Tesla đối với khoa học điện vĩ đại đến mức từ trước đến nay chưa ai có thể sánh bằng". Và, một trong những giải thưởng danh giá nhất được trao cho Tesla chính là Huân chương Edison, thứ mà Thomas Edison nếu muốn có thể dễ dàng can thiệp và cản trở, do rất nhiều người trong hội đồng trao giải là bạn tốt của ông.

Ngày 18 tháng 5 năm 1917, Học viện Kĩ sư Điện Mỹ (nay được biết đến với cái tên IEEE) trao cho Nikola Tesla huân chương Edison. Hôm đó cũng là tròn 29 năm ngày Tesla được cấp bằng sáng chế cho phát minh vĩ đại nhất của mình: Động cơ điện sử dụng hệ thống điện nhiều pha.

Nikola Tesla vào năm 1896

Trước đó, tính đến ngày mùng 1 tháng 5 năm 1888, Tesla đã nhận được rất nhiều giải thưởng liên quan đến các bằng sáng chế trong lĩnh vực động cơ điện, cũng như hệ thống điện nhiều pha. Những phát minh của Tesla sau đó được Westinghouse Electrics đưa vào sử dụng, do Edison từ chối cộng tác với ông. Và chính nhờ hệ thống điện xoay chiều mà Westinghouse đã chiến thắng trong "cuộc chiến dòng điện", trước đối thủ là Edison và General Electrics.

Đó là một cuộc chiến khó khăn cả về công nghệ, quảng cáo cũng như pháp lý, khi mà Edison đánh trực tiếp vào tâm lý sợ hãi bị điện giật của mọi người. Thậm chí, Edison còn tiến hành giật điện các loài động vật trước đám đông để chứng tỏ sự nguy hiểm của dòng điện xoay chiều. Vào lúc đó, Thomas Edison coi Tesla như "nhà thơ trong giới khoa học", với những ý tưởng vĩ đại nhưng hoàn toàn chỉ là chuyện viển vông.

Sự kính trọng của Tesla

Đến năm 1917, tất cả những bất đồng trước đây giữa Tesla và Edison gần như bị xóa bỏ. Huân chương Edison ghi nhận đóng góp vĩ đại của Tesla, khi những phát minh của ông được sử dụng để thắp sáng các thành phố, cũng như trở thành phương tiện biến điện năng thành cơ năng. Trong bài diễn văn vào đêm nhận huân chương, Bernard A. Behrend có nói thêm: "Nếu như chúng ta loại bỏ đi những đóng góp của ngài Tesla, thì bánh xe công nghiệp sẽ ngừng quay, xe cộ sẽ ngừng chạy, và những thị trấn sẽ mãi chìm trong bóng tối".

Tesla trong nhà máy của mình tại Colorado Springs

Nikola Tesla hôm đó cũng bày tỏ lòng biết ơn của mình đối với giải thưởng, và dành nhiều lời để nói về Edison, khen ngợi quan điểm thực tiễn của ông: "Khi mới bắt đầu đặt chân lên đất Mỹ, tôi đã được gặp Edison, và những gì tôi thấy được đều rất vĩ đại. Tôi nhìn thấy ở ông ấy một con người phi thường, dù không được đào tạo bài bản nhưng lại có thể tự làm được nhiều thứ. Khi đó, tôi cảm thấy rất xấu hổ bởi đã lãng phí rất nhiều thời gian - như các vị biết đấy, sau đó tôi đã học thêm cả tá ngoại ngữ và chìm đắm trong văn chương trong suốt một thời gian dài, đọc ngấu nghiến những cuốn sách mà mình kiếm được". - Tesla đã hồi tưởng về năm đầu tiên của mình ở nước Mỹ, khi còn đang làm thuê cho Edison như vậy.

Tuy nhiên, Tesla cũng nhấn mạnh rằng sự kiên trì và chịu khó là những điểm duy nhất mà ông có chung với Edison: "Tôi không cần đến các mẫu vật, bản vẽ hay thí nghiệm, tôi có thể tự thực hiện tất cả những thứ đó trong đầu. Cách thức mà tôi tạo ra những ý tưởng, những phát minh mới, hoàn toàn đối lập với phương pháp lặp đi lặp lại các thí nghiệm một cách liên tục, không ngừng nghỉ của Thomas Edison."

Đến những lời chê trách

Năm 1931, Thomas Edison qua đời. Ngay ngày hôm sau, trên tạp chí New York Times cho đăng tải những lời của Nikola Tesla như sau: "Nếu phải tìm kiếm cây kim giữa một đống rơm, thay vì dừng lại suy nghĩ xem mình cần phải lục lọi ở đâu, Edison sẽ chăm chăm nhặt từng cọng rơm một như một con ong cần mẫn. Xét toàn thể thì cách thức mà ông ấy làm việc không hề hiệu quả một chút nào. Tôi cảm thấy thật buồn khi phải chứng kiến điều đó, bởi tôi biết, chỉ cần bỏ công tính toán một chút thôi, Edison sẽ bớt đi được tới 90% khối lượng công việc cần làm."

"Vậy mới thấy, những gì mà Edison đạt được giống như một phép màu vậy. Gần như sẽ không thể tìm được người nào khác đạt được thành công theo phương pháp của Edison, và ông ta sẽ mãi mãi là hình tượng có-một-không-hai trong lịch sử." - Tesla bổ sung thêm trong bài báo.

Trên thực tế, Nikola Tesla rất hay đưa ra những lời chỉ trích đối với các nhân vật nổi tiếng trong giới khoa học, trong khi bản thân ông thường xuyên được người đời ca tụng. Tạp chỉ Time đã dành trang nhất của mình cho một bài báo ca ngợi Tesla - lúc này đã 75 tuổi - trong số bào ngày 20 tháng 7 năm 1931, với lời dẫn: "Cả thế giới là nhà máy điện của Tesla". Bản thân Albert Einstein cũng gửi lời chúc mừng cho Tesla vào ngày sinh nhật lần thứ 75 của ông: "Ông là người tiên phong, mở ra con đường mới cho vương quốc điện tần số cao... Tôi gửi lời chúc mừng đến ông, vi những cống hiến vĩ đại của ông trong cuộc đời nghiên cứu khoa học."

Bức ảnh Tesla trên trang nhất của tạp chí TIME, nhân dịp sinh nhật lần thứ 75 của ông

Về phía Tesla, ông chưa bao giờ công nhận sự tồn tại của Vật lý Lượng tử cũng như thuyết tương đối: "Thuyết tương đối của Einstein giống như một bộ quần áo lòe loẹt mê hoặc người khác, khiến họ bỏ qua hết những lỗi cơ bản trong tư duy. Học thuyết này không khác gì một gã ăn mày khoác lên mình bộ đồ đắt tiền và tự nhận mình là vua trước mặt những kẻ dốt nát... Những người nghiên cứu học thuyết này đều là những người tài năng, nhưng họ giống như kẻ nghiên cứu học thuyết siêu hình hơn là những nhà khoa học," - Nikola Tesla thẳng thừng tuyên bố như vậy trên tạp chí New York Times, năm 1935. Ông cũng phản bác lại khái niệm "Nhị nguyên sóng/hạt", thậm chí còn nói với báo giới rằng ông sẽ khiến cho dòng diện chạy nhanh hơn cả tốc độ ánh sáng.

Tesla dành những năm tháng cuối cùng của cuộc đời mình cho việc nghiên cứu một thứ vũ khí có thể đem tới hòa bình thế giới, mà theo như ông gọi nó có tên là "Tia chết". Chàng trai đã từng khiến xã hội New York phải kinh ngạc vào cuối thế kỷ 19, nay trở thành một ông lão lập dị với điều kiện tài chính eo hẹp, sống cuộc sống đơn độc. Thú tiêu khiển của ông lúc này là mang thức ăn tới với những chú bồ câu trên đường phố Big Apple.

Năm 1943, Nikola Tesla qua đời, hưởng thọ 86 tuổi. Cuốn tự truyện đầu tiên về Tesla được John J. O'Neill - một nhà báo thân cận với Tesla trong những năm tháng cuối đời - xuất bản năm 1944, với tiêu đề: "Thiên tài hào phóng: Cuộc đời của Nikola Tesla". Và cũng chính cuốn sách này xây dựng hình tượng Thomas Edison như một nhân vật phản diện, bắt đầu từ những bất đồng khi Tesla vẫn còn làm việc cho Edison. Tesla kể với O'Neill rằng, Edison đã từng hứa sẽ thưởng cho ông 50.000 USD nếu như ông có thể cải tiến những cỗ máy hoạt động kém hiệu quả. Và khi thành công, Edison không những không trả tiền, mà thậm chí còn nhạo báng ông.

Tuy nhiên. với những nhà sử học như Jill Jones - tác giả cuốn sách "Đế chế ánh sáng", chuyện Edison hứa một khoản tiền thưởng khổng lồ như vậy cho một nhân viên mới như Tesla là điều rất khó xảy ra. Nên nhớ, số tiền 50.000 USD tương đương với toàn bộ số vốn ban đầu của công ty, và bằng tới 53 năm thu nhập của Nikola Tesla. Nhưng dù sao đi nữa, chính bởi những bất đồng trong quan điểm cũng như phương pháp làm việc, mà Tesla đã nghỉ việc chỉ sau chưa đầy một năm, và tự mình lập ra công ty riêng vào năm 1885 để nghiên cứu về điện xoay chiều.

Và những "dị bản" trên sách vở

Tesla chưa bao giờ quên đi những bất đồng của mình với Edison. Trong cuốn tự truyện đầu tiên về Tesla, O'Neill có kể rằng Nikola Tesla vốn không có ý định đi nhận huân chương Edison, thay vào đó, ông đi cho những chú chim bồ câu ăn. Bernard A. Behrend tìm thấy Tesla trên phố tối hôm ấy, với "hai chú chim bồ câu làm vương miện trên đầu, cùng cả tá bồ câu trên cánh tay và vai. Trước mặt ông là hàng trăm chú chim bồ câu khác, trông giống như một tấm thảm sống trên mặt đất vậy."

Rồi sau đó, Tesla mới chịu quay lại buổi lễ trao huân chương, cùng với một bài diễn văn cảm ơn rất dài do chính ông "tự biên tự diễn". Nhưng phần diễn văn mà Tesla ca tụng Edison thì tuyệt nhiên không được nhắc đến trong cuốn tự truyện. Mãi sau này, chúng ta mới biết được rằng thực ra bài diễn văn của Nikola Tesla đã được lưu trữ, và công bố đầy đủ trong cuốn tạp chí "Electrical Review and Western Electrician".

Do đó, chính cuốn sách "Thiên tài hào phóng: Cuộc đời của Nikola Tesla" là khởi nguồn của những câu chuyện mà trong đó, Edison và Tesla là kẻ thù không đội trời chung. Các câu chuyện về Tesla được các tác giả khác viết sau này đa phần đều lấy cảm hứng từ cuốn sách của John J. O'Neill, với một gã Edison mưu mô, quỷ quyệt đứng trong bóng tối. Trên thực tế, điều này làm tăng sức hấp dẫn trong những câu chuyện về cuộc đời Tesla hơn rất, rất nhiều. Nhưng, sau rất cả những ghi chép lịch sử về những gì đã thực sự diễn ra, có lẽ chúng ta không cần đến một nhân vật phản diện để có thể làm nổi bật hơn những đóng góp vĩ đại của Nikola Tesla đối với nhân loại.

Tham khảo bbvaopenmind