TIẾNG THƠ 1

 (ĐC sưu tầm trên NET)

------------------------------------------------------

Những Năm Anh Ði

              Tuệ Sỹ

 

Ngọn gió đưa anh đi mười năm phiêu lãng
Nhìn quê hương qua chứng tích điêu tàn
Triều Ðông hải vẫn thì thầm cát trắng
Chuyện tình người và nhịp thở Trường Sơn

 Mười năm nữa anh vẫn lầm lì phố thị
Yêu rừng sâu nên khoé mắt rưng rưng
Tay anh với trời cao chim chiều rủ rỉ
Ðời lênh đênh thu cánh nhỏ bên đường

 Mười năm sau anh băng rừng vượt suối
Tìm quê hương trên vết máu đồng hoang
Chiều khói nhạt như hồn ai còn hận tủi
Từng con sông từng huyết lệ lan tràn

 Mười năm đó anh quên mình sậy yếu
Ðôi vai gầy từ thuở dựng quê hương
Anh cúi xuống nghe núi rừng hợp tấu
Bản tình ca vô tận của Ðông phương

Và ngày ấy anh trở về phố cũ
Giữa con đường còn rợp khói tang thương
Trong mắt biếc mang nỗi hờn thiên cổ
Vẫn chân tình như mưa lũ biên cương

 N.Tr. 4 – 1975

 Khung Trời Cũ

 Ðôi mắt ướt tuổi vàng cung trời hội cũ
Áo màu xanh không xanh mãi trên đồi hoang
Phút vội vã bỗng thấy mình du thủ
Thắp đèn khuya ngồi kể chuyện trăng tàn
Từ núi lạnh đến biển im muôn thuở
Ðỉnh đá nầy và hạt muối đó chưa tan
Cười với nắng một ngày sao chóng thế
Nay mùa đông mai mùa hạ buồn chăng
Ðếm tóc bạc tuổi đời chưa đủ
Bụi đường dài gót mỏi đi quanh
Giờ ngó lại bốn vách tường ủ rủ
Suối nguồn xa ngược nước xuôi ngàn.

 Tìm Em Trong Giấc Chiêm Bao

 Ta tìm em trong giấc chiêm bao
Nỗi buồn thu nhỏ hàng cây cao
Cháy đỏ mùa đông ta vẫn lạnh
Bóng tối vương đầy đôi mắt sâu
Yêu em dâng cả ráng chiều thu
Em đốt tình yêu bằng hận thù
Cháy đỏ mùa đông ta vẫn lạnh
Giấc mơ không kín dãy song tù.

 Trại giam X.4 Sàigòn 79

 Ba bài thơ trên đây trích ra từ tập thơ “Tuệ Sỹ: Giấc mơ Trường Sơn” vừa ấn hành ở Hoa kỳ.

"Lỡ bước sang ngang" - Đọc lại vẫn lay động lòng người (23/06/2011) 

Trong những ngày này, tôi tìm lại bài thơ lục bát rất ấn tượng của nhà thơ Nguyễn Bính và thấy rằng "Lỡ bước sang ngang" đọc lại vẫn thấy lay động tâm hồn. Các thế hệ người yêu thơ Việt Nam, trong đó có thể thơ lục bát, chắc chắn ai cũng đã hơn một lần đọc thơ Nguyễn Bính, một nhà thơ "chân quê" xuất sắc của thi đàn Việt Nam. Nguyễn Bính không chỉ là nhà thơ "chân quê" mà còn là một trong những nhà thơ sử dụng rất tài tình thể thơ lục bát của dân tộc. Cho nên thơ lục bát của ông đọc vài lần là nhớ và đi theo người đọc gần như suốt cả cuộc đời. 

Cuối năm 1949 của thế kỷ trước, khi còn là một học sinh tiểu học của Hà Nội bị tạm chiếm, tôi đã say mê ngồi hàng giờ nghe bà ngâm ngợi "Lỡ bước sang ngang" của Nguyễn Bính xen trong tiếng "kẽo kẹt" của chiếc võng đay. Lớn lên một chút, tôi tìm mua bằng được những tập thơ Nguyễn Bính và đọc thuộc lòng bài "Lỡ bước sang ngang", càng đọc càng thấy cay cay sống mũi, nghẹn ngào nơi cổ họng. Hôm nay, với Mục Lục bát xưa và nay của lucbat.com, tôi xúc động viết những dòng này để một lần nữa bày tỏ tình cảm của mình với nhà thơ chân quê Nguyễn Bính, với bài thơ dài "Lỡ bước sang ngang".

Các thế hệ phê bình văn học trong suốt gần một thế kỷ qua đã có nhiều bài bình về thơ Nguyễn Bính, trong đó có bài "Lỡ bước sang ngang" Lần này, viết lại một số cảm nghĩ của mình, tôi không dám có bình xét gì thêm, chỉ tâm sự đôi điều sau gần 70 năm đọc lại.

Nguyễn Bính (1918-1966) làm thơ từ năm 13 tuổi, bài thơ đầu tiên của ông được đăng báo là bài "Cô hái mơ". Năm 1937, Nguyễn Bính đã được Tự lực văn đoàn trao giải thưởng cho tập thơ "Tâm hồn tôi" của ông. Trong khoảng thời gian ba năm, ông đã cho ra đời 7 tập thơ như "Tâm hồn tôi" (1940), "Hương cố nhân (1941)" "Người con gái ở lầu hoa" (1942), "Mười hai bến nước" (1942), "Mây Tần" (1942) và tác phẩm được chú ý nhất là "Lỡ bước sang ngang" (1939)…

Thơ Nguyễn Bính không dùng câu chữ cầu kỳ nên người đọc có thể hiểu dễ dàng qua trực cảm. Những trai gái thời ấy yêu đương tìm thấy lời tâm sự sâu thẳm trong thơ Nguyễn Bính. Những nhớ mong, hò hẹn, chia lìa, đau khổ, nuối tiếc... cả những giờ phút thăng hoa của tình yêu đều được Nguyễn Bính giãi bày tâm trạng. Ông hiểu biết sâu sắc tâm lý của trai làng gái làng. Mỗi câu thơ của ông là một ấn tượng sâu sắc đối với người đọc, nhất là đối với "dân quê"... Trong lòng bạn đọc, không chỉ ở thôn quê, đều thấy Nguyễn Bính là một trong những nhà thơ gần gũi với họ, đã nói hộ họ nhiều điều...

Nguyễn Bính từ giã chúng ta đã 45 năm, gần một nửa thế kỷ. Tôi đọc thơ Nguyễn Bính từ khi học lớp Nhì trường tiểu học Phố Hàng Bún (Hà Nội) cũng cách nay 62 năm. Năm nay tôi đã 76 tuổi, vậy mà đọc lại Thơ Nguyễn Bính nói chung và "Lỡ bước sang ngang" của thi sĩ nói riêng vẫn thấy lòng mình xốn xang, trào lên một niềm cảm xúc khó tả:

"Em ơi! Em ở lại nhà

Vườn dâu em đốn mẹ già em thương

Mẹ già một nắng hai sương

Chị đi một bước trăm đường xót xa

Cậy em em ở lại nhà

Vườn dâu em đốn mẹ già em thương..."

Nguyễn Bính hiểu sâu sắc công việc của nhà nông nói chung và những cô gái chăn tằm hái dâu nói riêng. Nuôi tằm là phải có thức ăn chính là lá dâu. Sau một đợt thu hái lá cho tằm ăn, người trồng dâu phải "đốn" dâu để tạo một loạt lá mới cho đợt tằm ăn mới. Nhà thơ không phải "lơ lửng trên mây" mà nhà thơ, cũng như văn nghệ sĩ khác, phải lăn mình vào cuộc sống muôn màu của nhân dân, đưa hơi thở của nhân dân vào thơ thì "thơ mới sống động, sâu lắng mới được nhân dân yêu chuộng".

"Lỡ bước sang ngang" quằn quại cùng số phận những người phụ nữ ngày xưa khi tình yêu trắc trở phải làm lại cuộc đời, có khi phải "lỡ bước ang ngang" dằn vặt, đau khổ khôn cùng. Không hề giống như "tình yêu sét đánh" ngày nay, hoặc với một số đối tượng trẻ tuổi bây giờ, đến với tình yêu quá nhanh, quá nông nổi và khi chia tay người yêu cũng "nhẹ như lông hồng", ấy là chưa nói đến một bộ phận thanh niên ngày nay, "thay người yêu như thay áo". Lớp lớp thanh niên ngày nay đã được giải phóng khỏi cái "vòng kim cô" "cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy" mà có khi ngược lại, "con đặt cha mẹ ở đâu cha mẹ ngồi đấy". Lại còn cái kiểu "yêu thử, sống thử" nữa, nghe mà rùng mình, chẳng còn ra cái lề thói quy củ nào cả, chưa kể nhiều cặp đã "ăn cơm trước kẻng" rồi mới có đám cưới. Thậm chí có cặp uyên ương tổ chức ngày cưới linh đình, tốn kém, nhưng chỉ ít tuần sau, khi họ "no xôi chán chè" rồi, thì lại dễ dàng bỏ nhau. Luật hôn nhân và gia đình của ta tôn trọng yêu đương tự do, cấm mọi hành vi ép buộc, kế thừa truyền thống "ép dầu ép mỡ ai nỡ ép duyên!". Nhưng hiểu thế nào cho thật đúng cái nghĩa của tự do hôn nhân và sự gắn bó lâu dài, gắn bó suốt đời với nhau thì bị coi nhẹ. Tình yêu ngày nay quá thiên về thực dụng. Tìm hiểu nhau ba bốn năm mà chú rể chưa rõ tên ông bố vợ tương lai, cô con dâu tương lai không biết mẹ chồng bao nhiêu tuổi... Tất nhiên, tôi không làm cái việc "vơ đua cả nắm" nhưng rõ ràng trong yêu đương hôn nhân thời @ này rất cần có sự uốn nắn giáo dục của các thế hệ đi trước, rất cần có chuẩn mực, vừa hiện đại vừa truyền thống dân tộc.

Đọc lại "Lỡ bước ang ngang" của Nguyễn Bính, tôi càng xúc động, thương cảm một thế hệ phụ nữ ngày xưa. Mỗi câu thơ xé lòng của ông cứ lay động mãi tâm hồn tôi, một ông già "Khốt-ta-bít" đã quá cái tuổi "cổ lai hi". Như trên tôi đã nói, tôi không phải một nhà phê bình văn học, phê bình thơ, nên những ý kiến thô thiền này chỉ là tình cảm của một người đọc lại thơ Nguyễn Bính, nhất là thơ lục bát của ông, qua bài "Lỡ bước sang ngang" được xuất bản năm 1940, cách đây 71 năm.

Bài thơ "Lỡ bước sang ngang" của Nguyễn Bính là một bài thơ dài, thơ dài những không "thừa một chữ". Trong bài viết này, tôi chỉ xin trích đôi đoạn. Bạn nào thích toàn bài xin tìm đọc Thơ Nguyễn Bính của Nhà xuất bản Hà Nội, xuất bản năm 1998 hoặc gửi thư cho tôi theo địa chỉ email: nguyenthanhhahy@gmail.com, tôi sẽ sẵn sàng gửi lại cho bạn đầy đủ bài thơ.

Sau đây, xin trích một vài đoạn trong bài "Lỡ bước sang ngang" của nhà thơ Nguyễn Bính:

                                         

… “Hôm nay xác pháo đầy đường

Ngày mai khói pháo còn vương khắp làng

Chuyến này chị bước sang ngang

Là tan vỡ giấc mộng vàng từ đây.

Rượu hồng em chuốc cho say

Vui cùng chị một vài giây cuối cùngg

Rồi đây sóng gió ngang sông

Đầy thuyền hận, chị lo không tới bờ

Miếu thiêng vụng kén người thờ

Nhà hương khói lạnh chị nhờ cậy em…

... Thế là tàn một giấc mơ

Thế là cả một bài thơ não nùng

Tuổi son má đỏ môi hồng

Bước chân về đến nhà chồng là thôi

Đêm qua mưa gió đầy giời

Trong hồn chị có một người đi qua

Em về thương lấy mẹ già

Đừng mong ngóng chị nữa mà uổng công

Chị giớ sống cũng bằng không

Coi như chị đã sang sông đắm đò..."

NGUYỄN BÍNH

13-06-2011

Nguyễn Thanh Hà

Dị Sử, Mỹ Hào, Hưng Yên

ĐT: 01668383020 - Email: nguyenthanhhahy@gmail.com

Lỡ bước sang ngang

Thơ » Việt Nam » Hiện đại » Nguyễn Bính » Lỡ bước sang ngang (1940)

1
- Em ơi! Em ở lại nhà
Vườn dâu em đốn, mẹ già em thương
Mẹ già một nắng hai sương
Chị đi một bước trăm đường xót xa
Cậy em, em ở lại nhà
Vườn dâu em đốn, mẹ già em thương

Hôm nay xác pháo đầy đường
Ngày mai khói pháo còn vương khắp làng
Chuyến này chị bước sang ngang
Là tan vỡ giấc mộng vàng từ đây
Rượu hồng em uống cho say
Vui cùng chị một vài giây cuối cùng
Rồi đây sóng gió ngang sông
Đầy thuyền hận, chị lo không tới bờ
Miếu thiêng vụng kén người thờ
Nhà hương khói lạnh chị nhờ cậy em
Đêm qua là trắng ba đêm
Chị thương chị kiếp con chim lìa đàn
Một vai gánh lấy giang san...
Một vai nữa gánh muôn vàn nhớ thương
Mắt quầng tóc rối tơ vương
Em còn cho chị lược gương làm gì!
Một lần này bước ra đi
Là không hẹn một lần về nữa đâu
Cách mấy mươi con sông sâu
Và trăm ngàn vạn nhịp cầu chênh vênh
Cũng là thôi cũng là đành
Sang sông lỡ bước riêng mình chị sao?
Tuổi son nhạt thắm phai đào
Đầy thuyền hận, có biết bao nhiêu người!
Em đừng khóc nữa em ơi!
Dẫu sao thì sự đã rồi, nghe em!
Một đi bảy nổi ba chìm
Trăm cay nghìn đắng con tim héo dần
Dù em thương chị mười phần
Cũng không ngăn nổi một lần chị đi

Chị tôi nước mắt đằm đìa
Chào hai họ để đi về nhà ai
Mẹ trông theo, mẹ thở dài
Dây pháo đỏ bỗng vang trời nổ ran
Tôi ra đứng tận đầu làng
Ngùi trông theo chị khuất ngàn dâu thưa...

2
Trời mưa ướt áo làm gì?
Năm mười bảy tuổi chị đi lấy chồng
Người ta pháo đỏ rượu hồng
Mà trên hồn chị một vòng hoa tang
Lần đầu chị bước sang ngang
Tuổi son sông nước đò giang chưa tường
Ở nhà em nhớ mẹ thương
Ba gian trống, một mảnh vườn xác xơ
Mẹ ngồi bên cửi xe tơ
Thời thường nhắc: "- Chị mày giờ ra sao?"

Chị bây giờ... nói thế nào?
Bướm tiên khi đã lạc vào vườn hoang
Chị từ lỡ bước sang ngang
Trời dông bão giữa tràng giang lật thuyền
Xuôi dòng nước chảy liên miên
Đưa thân thế chị tới miền đau thương
Mười năm gối hận bên giường
Mười năm nước mắt bữa thường thay canh
Mười năm đưa đám một mình
Đào sâu chôn chặt mối tình đầu tiên
Mười năm lòng lạnh như tiền
Tim đi hết máu mà duyên không về

Nhưng em ơi! Một đêm hè
Hoa xoan nở, xác con ve hoàn hồn
Dừng chân trên bến sông buồn
Nhà nghệ sĩ tưởng đò còn chuyến sang
Đoái thương thân chị lỡ làng
Đoái thương phận chị dở dang những ngày
Rồi... rồi chị nói sao đây?
Em ơi! nói nhỏ câu này với em...
Thế rồi máu trở về tim
Duyên làm lành chị duyên tìm về môi
Chị nay lòng ấm lại rồi
Mối tình chết đã có người hồi sinh
Chị từ dan díu với tình
Đời tươi như buổi bình minh nạm vàng
Tim ai khắc một chữ "nàng"
Mà tim chị một chữ "chàng" khắc theo
Nhưng yêu chỉ để mà yêu
Chị còn dám ước một điều gì hơn
Một lầm hai lỡ keo sơn
Mong gì gắn lại phím đờn ngang cung
Rồi đêm kia lệ ròng ròng
Tiễn đưa người ấy sang sông, chị về
Tháng ngày qua cửa buồng the
Chị ngồi nhặt cánh hoa lê cuối mùa

3
Úp mặt vào hai bàn tay
Chị tôi khóc suốt ba ngày ba đêm
- Đã đành máu trở về tim
Nhưng khôn buộc nổi cánh chim giang hồ
Người đi xây dựng cơ đồ
Chị về giồng cỏ nấm mồ thanh xuân
Người đi khoác áo phong trần
Chị về may áo liệm dần nhớ thương
Hồn trinh ôm chặt chân giường
Đã cùng chị khóc đoạn trường thơ ngây
Năm xưa đêm ấy giường này
Nghiến răng nhắm mắt cau mày... cực chưa?
Thế là tàn một giấc mơ
Thế là cả một bài thơ não nùng
Tuổi son má đỏ môi hồng
Bước chân về đến nhà chồng là thôi
Đêm qua mưa gió đầy giời
Mà trong hồn chị có người đi qua
Em về thương lấy mẹ già
Đừng mong ngóng chị nữa mà uổng công
Chị giờ sống cũng bằng không
Coi như chị đã ngang sông đắm đò

1939

Bài thơ này đã được nhạc sĩ Song Ngọc phổ nhạc thành bài hát cùng tên.

Nguồn:
1. Tinh tuyển văn học Việt Nam (tập 7: Văn học giai đoạn 1900-1945), Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn quốc gia, NXB Khoa học xã hội, 2004
2. Tuyển tập Nguyễn Bính, NXB Văn học, 1986
3. Hoàng Xuân, Nguyễn Bính - thơ và đời, NXB Văn học, 2003