Danh cầm Văn Vĩ
(ĐC sưu tầm trên NET)
Danh Cầm Văn Vĩ: ĐỂ ĐỜI CHỮ " XANG" VÀ DÂY "BÁN NGÂN GIANG "
Xưa nay tạo hóa rất công bằng, những người có tật thì thiên phú cho họ cái tài, nói theo ngày nay là những người có cảnh đời bất hạnh thường vượt lên số phận và dường như thế là. Đại danh cầm Văn Vĩ cũng một trong những người đó. Ông bị khiếm thị lúc chào đời vừa mới ba tuổi và sau này trở thành một danh cầm khiếm thị tài hoa nhất trong các nhạc sĩ cải lương.
Đại danh cầm Văn Vĩ tên thật là Đinh Văn Dậm sinh năm 1929 tại xã Bình Đăng ( nay xã Bình Hưng) , Cần Giuộc, Long An. Ông đã biết Đờn Gáo từ năm bảy tuổi, sau đó học đờn Kìm, Guitar lõm, Violon...Nhạc cụ nào ông cũng thành thạo, nhưng riêng Guitar lõm là nhạc cụ đã đưa ông lên hàng "Đại nhất Đại danh cầm" và nét riêng của ông là kỹ thuật nhấn chử "xang" vọng cổ trên cả tuyệt vời, mà đến bây giờ chưa có ngón đờn nào vượt qua. Tuy vậy, cuộc đời một nhạc sĩ tài hoa như ông lại phải vượt lên số phận bất hạnh của mình để tạo nên tên tuổi không là chuyện đơn giản. Nghĩa là thời thơ ấu của ông đã không được may mắn, khiếm thị và gia đình nghèo. Hồi đó, mẹ ông và mẹ NSUT Út Bạch Lan kết nghĩa chị em vì đồng cảnh ngộ, nên ông và bà Út cũng là hai anh em. Văn Vĩ biết đờn nên dạy Út Bạch Lan ca, rồi Út Bạch Lan dẫn Văn Vĩ đi hát rong kiếm tiền để phụ hai bà mẹ. Nhờ ca dạo mà nhiều người biết đến và mến mộ. Rồi hai người được một số nghệ sĩ biết được và quan tâm giúp đỡ. Cô Năm Cần Thơ và nghệ sĩ Thành Công giới thiệu Út Bạch Lan ca ở Đài phát thanh Pháp Á, nhạc sĩ Bảy Hàm và Hai Biểu giới thiệu Văn Vĩ đờn cho Đài phát thanh Pháp Á.
Danh cầm Văn Vĩ đã đờn cho đài phát thanh Pháp Á từ năm 1956, hãng dĩa Thanh Long 1957; sau đó, ông đờn cho gánh Cải Lương Minh Tinh, Kim Chung, Họa Mi, Việt Nam Cổ Nhạc Kịch Đoàn...Khi danh cầm văn vĩ đã nổi tiếng, gánh Kim Chung mời làm Trưởng ban nhạc cổ, vậy mà cuộc đời cũng còn gặp bất hạnh. Đó cũng là nguyên nhân ông không theo Sân Khấu Cải Lương nửa; lúc gánh Kim Chung khai truơng vở "Bên cầu vọng thê" NS Hùng Cường hát chánh và anh ca vọng cổ bị rớt nhịp, anh đổ thừa là Văn Vĩ phá anh, nên anh vào cánh gà dùng kiếm đâm thùng loa và đập dàn âm li đờn, hâm đánh Văn Vĩ. Mặc dù sau đó mọi chuyện được bầu Long dàn xếp êm xuôi, nhưng Văn Vĩ đành rời sân khấu vì bị xúc phạm, và từ đó anh không đờn cho gánh nào nửa cho đến cuối đời (1985) Sau năm 1970, ông cùng vợ là nghệ sĩ Ngọc Thạch mở lò dạy học trò tại gia, khá nhiều học trò ca và đờn của ông đã thành danh; học trò ca như Út Bạch Lan, Thanh Hương, Đức Lợi, Vũ Linh, Tuấn Thanh, Bình Trang, Minh Trung, Minh Long, Tài Lương, Tấn An, Hoài Thanh, Hửu Tài, Thu Huệ....môn đệ đờn như: Văn Bền, Văn Mách, Văn Hải, Minh Thảo, Huỳnh Hải, Minh Thành...và ba người con của ông đều trở thành nhạc sĩ tài danh: Văn An, Văn Hậu, Văn Tài. Một trong những môn đệ sáng giá của Đại danh cầm Văn Vĩ là nhạc sĩ Văn Hải, Bên cạnh đó, ông đờn chánh cho các đài phát thanh và truyền hình, hãng băng không biết bao là chương trình ca cổ và cải lương để lại cho đời.
Trong nghệ thuật diễn tấu Guita lõm, tài cao thấp, hay hay dở và kỷ thuật nhấn chử "xang" ông có lối nhấn chử "xang" rất độc đáo. Chỉ ở một cung "xang" ông nhấn là nhiều âm tiết biến hóa: xang xang, xang xảng, xáng xang, xảng xảng xang xang....Nghe điệu đàn càng nức nở - mùi mẫn, tựa hồ nhưng tiếng lòng của ông gởi đến bạn tri âm, như tiếng của người có tâm sự kể lể - than van vậy, Văn Vĩ còn có độc chiêu là đờn "Bán Ngân Giang" (do nhạc sĩ Văn Còn ở Bình Dương sáng tác), với phong cách thản nhiên dàn trải ngón đờn rất hài hòa - trầm - bổng - nhặt - khoan - du dương - huyền hoặc - tiêu biểu là ông đã độc tấu 6 câu vọng cổ nhịp 32, đờn độc chiếc cho cố NSND Út Trà Ôn ca trong bài Đài Hoa Dâng Bác, NSUT Minh Vương ca bài Lòng Dạ Đàn Bà...là những tác phẩm đỉnh cao của nghệ thuật cả nội dung lẫn hình thức, cả người diễn tấu lẫn giọng ca.
Một điều có thể khẳng định Đại danh cầm Văn Vĩ đã thành công tuyệt vời trong kỹ thuật điêu luyện nhấn chữ "xang" và độc tấu dây "bán ngân giang" Vọng cổ, mà ngày nay chưa có thể ai thay thế. Phải chăng chỉ có một và có một mà thôi?...Ông còn là một nhạc sĩ đúng nghĩa, khi bị xúc phạm cá nhân hay nghề nghiệp là ông đã không cần gì nửa, cho dù được người xúc phạm xin lỗi...Nghĩa là ông rất tự trọng mình và nghề nghiệp, rời sàn diễn Cải lương không có nghĩa là bỏ nghề, mà ông chọn hướng đi khác vẫn theo Tổ nghiệp, là đào tạo môn đệ cho cải lương; chẳng phải là một lòng vì Tổ nghiệp sao?..nhưng rất tiếc một danh cầm tài hoa như thế mà sớm về với Nghiệp Tổ, phải chăng "chử tài đi với chử tai một vần" Nói theo Đại văn hào Nguyễn Du. Đại danh cầm Xưa nay tạo hóa rất công bằng, những người có tật thì thiên phú cho họ cái tài, nói theo ngày nay là những người có cảnh đời bất hạnh thường vượt lên số phận và dường như thế là. Đại danh cầm Văn Vĩ cũng một trong những người đó. Ông bị khiếm thị lúc chào đời vừa mới ba tuổi và sau này trở thành một danh cầm khiếm thị tài hoa nhất trong các nhạc sĩ cải lương.
Đại danh cầm Văn Vĩ tên thật là Đinh Văn Dậm sinh năm 1929 tại xã Bình Đăng ( nay xã Bình Hưng) , Cần Giuộc, Long An. Ông đã biết Đờn Gáo từ năm bảy tuổi, sau đó học đờn Kìm, Guitar lõm, Violon...Nhạc cụ nào ông cũng thành thạo, nhưng riêng Guitar lõm là nhạc cụ đã đưa ông lên hàng "Đại nhất Đại danh cầm" và nét riêng của ông là kỹ thuật nhấn chử "xang" vọng cổ trên cả tuyệt vời, mà đến bây giờ chưa có ngón đờn nào vượt qua. Tuy vậy, cuộc đời một nhạc sĩ tài hoa như ông lại phải vượt lên số phận bất hạnh của mình để tạo nên tên tuổi không là chuyện đơn giản. Nghĩa là thời thơ ấu của ông đã không được may mắn, khiếm thị và gia đình nghèo. Hồi đó, mẹ ông và mẹ NSUT Út Bạch Lan kết nghĩa chị em vì đồng cảnh ngộ, nên ông và bà Út cũng là hai anh em. Văn Vĩ biết đờn nên dạy Út Bạch Lan ca, rồi Út Bạch Lan dẫn Văn Vĩ đi hát rong kiếm tiền để phụ hai bà mẹ. Nhờ ca dạo mà nhiều người biết đến và mến mộ. Rồi hai người được một số nghệ sĩ biết được và quan tâm giúp đỡ. Cô Năm Cần Thơ và nghệ sĩ Thành Công giới thiệu Út Bạch Lan ca ở Đài phát thanh Pháp Á, nhạc sĩ Bảy Hàm và Hai Biểu giới thiệu Văn Vĩ đờn cho Đài phát thanh Pháp Á.
Danh cầm Văn Vĩ đã đờn cho đài phát thanh Pháp Á từ năm 1956, hãng dĩa Thanh Long 1957; sau đó, ông đờn cho gánh Cải Lương Minh Tinh, Kim Chung, Họa Mi, Việt Nam Cổ Nhạc Kịch Đoàn...Khi danh cầm văn vĩ đã nổi tiếng, gánh Kim Chung mời làm Trưởng ban nhạc cổ, vậy mà cuộc đời cũng còn gặp bất hạnh. Đó cũng là nguyên nhân ông không theo Sân Khấu Cải Lương nửa; lúc gánh Kim Chung khai truơng vở "Bên cầu vọng thê" NS Hùng Cường hát chánh và anh ca vọng cổ bị rớt nhịp, anh đổ thừa là Văn Vĩ phá anh, nên anh vào cánh gà dùng kiếm đâm thùng loa và đập dàn âm li đờn, hâm đánh Văn Vĩ. Mặc dù sau đó mọi chuyện được bầu Long dàn xếp êm xuôi, nhưng Văn Vĩ đành rời sân khấu vì bị xúc phạm, và từ đó anh không đờn cho gánh nào nửa cho đến cuối đời (1985) Sau năm 1970, ông cùng vợ là nghệ sĩ Ngọc Thạch mở lò dạy học trò tại gia, khá nhiều học trò ca và đờn của ông đã thành danh; học trò ca như Út Bạch Lan, Thanh Hương, Đức Lợi, Vũ Linh, Tuấn Thanh, Bình Trang, Minh Trung, Minh Long, Tài Lương, Tấn An, Hoài Thanh, Hửu Tài, Thu Huệ....môn đệ đờn như: Văn Bền, Văn Mách, Văn Hải, Minh Thảo, Huỳnh Hải, Minh Thành...và ba người con của ông đều trở thành nhạc sĩ tài danh: Văn An, Văn Hậu, Văn Tài. Một trong những môn đệ sáng giá của Đại danh cầm Văn Vĩ là nhạc sĩ Văn Hải, Bên cạnh đó, ông đờn chánh cho các đài phát thanh và truyền hình, hãng băng không biết bao là chương trình ca cổ và cải lương để lại cho đời.
Trong nghệ thuật diễn tấu Guita lõm, tài cao thấp, hay hay dở và kỷ thuật nhấn chử "xang" ông có lối nhấn chử "xang" rất độc đáo. Chỉ ở một cung "xang" ông nhấn là nhiều âm tiết biến hóa: xang xang, xang xảng, xáng xang, xảng xảng xang xang....Nghe điệu đàn càng nức nở - mùi mẫn, tựa hồ nhưng tiếng lòng của ông gởi đến bạn tri âm, như tiếng của người có tâm sự kể lể - than van vậy, Văn Vĩ còn có độc chiêu là đờn "Bán Ngân Giang" (do nhạc sĩ Văn Còn ở Bình Dương sáng tác), với phong cách thản nhiên dàn trải ngón đờn rất hài hòa - trầm - bổng - nhặt - khoan - du dương - huyền hoặc - tiêu biểu là ông đã độc tấu 6 câu vọng cổ nhịp 32, đờn độc chiếc cho cố NSND Út Trà Ôn ca trong bài Đài Hoa Dâng Bác, NSUT Minh Vương ca bài Lòng Dạ Đàn Bà...là những tác phẩm đỉnh cao của nghệ thuật cả nội dung lẫn hình thức, cả người diễn tấu lẫn giọng ca.
Một điều có thể khẳng định Đại danh cầm Văn Vĩ đã thành công tuyệt vời trong kỹ thuật điêu luyện nhấn chữ "xang" và độc tấu dây "bán ngân giang" Vọng cổ, mà ngày nay chưa có thể ai thay thế. Phải chăng chỉ có một và có một mà thôi?...Ông còn là một nhạc sĩ đúng nghĩa, khi bị xúc phạm cá nhân hay nghề nghiệp là ông đã không cần gì nửa, cho dù được người xúc phạm xin lỗi...Nghĩa là ông rất tự trọng mình và nghề nghiệp, rời sàn diễn Cải lương không có nghĩa là bỏ nghề, mà ông chọn hướng đi khác vẫn theo Tổ nghiệp, là đào tạo môn đệ cho cải lương; chẳng phải là một lòng vì Tổ nghiệp sao?..nhưng rất tiếc một danh cầm tài hoa như thế mà sớm về với Nghiệp Tổ, phải chăng "chử tài đi với chử tai một vần" Nói theo Đại văn hào Nguyễn Du. Đại danh cầm Văn Vĩ mất 1985, mới đó mà đã hơn 1 phần tư thế kỷ. Người viết bài này bất chợt nhớ lại khi nghe một Đài Phát Thanh phát lại ông độc tấu mấy câu Vọng cổ cuối chương trình ca cổ..Một vài dòng ghi lại của tôi với cả một lòng ngưỡng mộ và tôn kính xin tặng thêm một từ "Đại" vào danh xưng của ông để xứng tầm tài hoa của ông "Đại danh cầm Văn Vĩ"
Đổ Dũng
Theo báo SK
Đệ nhất danh cầm Văn Vĩ: Người con của đất Cần Giuộc
Thứ hai, 28/03/2016 12:27
Danh cầm Văn Vĩ tên thật là Đinh Văn Dậm, sinh năm 1929, tại
huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An. Ông mất năm 1985. Xưa nay tạo hóa thường
ban cho những người có tật thì thiên phú cho họ cái tài, ông bị khiếm
thị lúc mới vừa 3 tuổi và sau này trở thành một danh cầm khiếm thị tài
hoa nhất trong các nhạc sĩ Cải lương Nam bộ.
Ông biết đờn Gáo từ năm 7 tuổi, sau đó học đờn Kìm, Guitar lõm, Violon…
Nhạc cụ nào ông cũng thành thạo, nhưng riêng Guitar phím lõm là nhạc cụ
đã đưa ông lên hàng "Đệ nhất danh cầm" và nét riêng của ông là kỹ thuật
nhấn chữ "xang" vọng cổ trên cả tuyệt vời, mà cho đến bây giờ chưa một
ngón đờn nào vượt qua nổi.
Cuộc đời một nhạc sĩ tài hoa như ông lại phải vượt lên số phận bất hạnh
của mình để tạo tên tuổi không là chuyện đơn giản. Thời thơ ấu của ông
không được may mắn.
Hồi đó, mẹ ông và mẹ NSƯT Út Bạch Lan kết nghĩa chị em vì đồng cảnh
ngộ, nên ông và bà Út trở thành 2 anh em (Văn Vĩ là anh). Văn Vĩ biết
đờn nên dạy Út Bạch Lan ca, rồi Út Bạch Lan dẫn Văn Vĩ đi hát rong kiếm
tiền để phụ mẹ. Nhờ ca dạo mà nhiều người biết đến và mến mộ, rồi 2
người được một số nghệ sĩ biết đến và quan tâm giúp đỡ. Cô Năm Cần Thơ
và nghệ sĩ Thành Công giới thiệu Út Bạch Lan ca ở Đài Phát thanh Pháp Á,
nhạc sĩ Bảy Hàm và Hai Biểu giới thiệu Văn Vĩ đờn cho đài phát thanh
này.
Danh cầm Văn Vĩ đờn cho Đài Phát thanh Pháp Á từ năm 1956, hãng dĩa
Thanh Long năm 1957; sau đó, ông đờn cho gánh cải lương Minh Tinh, Kim
Chung, Họa Mi, Việt Nam Cổ nhạc Kịch đoàn…
Khi danh cầm Văn Vĩ nổi tiếng, gánh Kim Chung mời ông làm Trưởng Ban
nhạc cổ. Những tưởng ông sẽ mãi sống với niềm đam mê, nào ngờ, theo lời
kể của một số nghệ sĩ cải lương lão thành, lúc gánh Kim Chung khai
trương vở Bên cầu vọng thê, nghệ sĩ Hùng Cường hát chánh, khi anh ca
vọng cổ bị rớt nhịp, cho rằng Văn Vĩ phá nên anh vào cánh gà dùng kiếm
đâm thùng loa và đập dàn âm li đờn, định đánh Văn Vĩ. Mặc dù sau đó, mọi
chuyện được bầu Long dàn xếp yên xuôi, nhưng Văn Vĩ rời sân khấu vì bị
xúc phạm, và từ đó ông không đờn cho gánh nào nữa cho đến cuối đời
(1985).
Sau năm 1975, ông mở lò dạy học trò tại gia, khá nhiều học trò ca và
đờn của ông đã thành danh như: NSƯT Út Bạch Lan, Thanh Hương, Đức Lợi,
NSƯT Vũ Linh, Tuấn Thanh, Bình Trang, Minh Trung, Minh Long, Tài Lương,
Tấn An, Hoài Thanh, Hữu Tài, Thu Huệ…
Ông còn truyền nghề lại cho: Văn Bền, Văn Mách, Văn Hải, Minh Thảo,
Huỳnh Khải và 3 người con của ông đều thành nhạc sĩ tài danh Văn An, Văn
Hậu và Văn Tài. Một trong những môn đệ sáng giá của danh cầm Văn Vĩ là
nhạc sĩ Văn Hải. Bên cạnh đó, ông đờn chánh cho các Đài phát thanh và
truyền hình, hãng băng không biết bao nhiêu chương trình ca cổ và cải
lương để lại cho đời.
Trong nghệ thuật diễn tấu Guitar phím lõm, tài cao thấp, hay dở là ở kỹ
thuật nhấn chữ "xang", ông có lối nhấn rất độc đáo. Chỉ ở một cung
"xang" ông nhấn ra nhiều âm biến hóa: Xang xang, xang xảng, xáng xang,
xảng xảng xang xang… nghe điệu đàn càng nức nở, mùi mẫn, tựa hồ như
tiếng lòng của ông gởi đến bạn tri âm, như tiếng của người có tâm sự kể
lể, than van vậy.
Văn Vĩ còn có độc chiêu là đờn dây “bán ngân giang” (do nhạc sĩ Văn Còn
ở Bình Dương sáng tác), với phong cách thản nhiên dàn trải ngón đờn rất
hài hòa trầm - bổng - nhặt - khoan, du dương - huyền hoặc, tiêu biểu là
ông độc tấu 6 câu vọng cổ 32, đờn độc chiếc cho cố NSND Út Trà Ôn ca
trong bài Đài hoa dâng Bác, NSƯT Minh Vương ca bài Lòng dạ đàn ba… là
những tác phẩm đỉnh cao nghệ thuật cả nội dung lẫn hình thức, cả người
diễn tấu và giọng ca.
Người viết chỉ lược ghi những thông tin do người thân của ông và những
nghệ sĩ, nhạc sĩ biết về ông kể lại với tất cả lòng ngưỡng mộ và tôn
kính.
Theo ĐỖ DŨNG (Báo Long An)
Danh cầm Văn Vĩ và nỗi khổ nhục tuổi thơ
Đầu thập niên 60, danh cầm khiếm thị tài ba Văn Vĩ - với tiếng đàn bay bướm tuyệt diệu đã làm say mê hàng triệu khán thính giả mộ điệu nhạc tài tử cải lương. Sự có mặt của danh cầm thời đó được các bầu sô đại nhạc hội xem trọng, là nhạc công tạo nên các tiết mục ăn khách.
 |
Nhạc sĩ Văn Vĩ.
|
Văn Tài, con trai út của nhạc sĩ Văn Vĩ, kể lại cuộc
đời cha mình: "Thời niên thiếu, khi ba tôi vừa biết đàn thì cũng là lúc
cô Út Bạch Lan mới biết ca, cả hai người cùng có một hoàn cảnh thiếu đói
như nhau, phải đem tiếng đàn lời ca phối hợp đi... ăn xin. Ăn xin bằng
ca hát lúc bấy giờ luôn gặp khó khăn, bị lính mã tà rượt đuổi, bắt bớ,
hăm he. Ba tôi và cô Út phải bỏ xứ qua tận bên Miên tìm đất sống.
Tại xứ lạ quê người, cha tôi và cô Út Bạch Lan gặp
được bác Hai Minh, cũng đồng hội đồng thuyền đi bán tiếng đàn lời ca để
đổi lấy chén cơm và kết hợp lại thành bộ ba. Cha tôi và bác Hai Minh
(sau này giàu lắm, có hiệu ảnh lớn tại ngã sáu Sài Gòn lấy tên là hiệu
ảnh Quang Minh) đánh đàn, cô Út ca. Nào ngờ về sau cả ba người đều nổi
danh, thành đạt, được mọi người yêu mến. Trong cuộc đời làm nhạc sĩ cho
các đoàn hát, cũng có lúc cha tôi phải tủi thân với nghề khi gặp phải
những tình huống bi đát xảy đến. Trong đó có một vụ gây xúc động mạnh
trong lòng khán giả: một anh kép chánh trong đêm hát ca rớt nhịp, cha
tôi "vớt" không kịp bị anh ta dùng cây kiếm (đang hát) đâm rách nát
thùng loa khuếch đại âm thanh và chửi bới cha tôi không tiếc lời...".
Nhạc sĩ Văn Vĩ tên thật là Đinh Văn Dậm, sinh năm 1929
tại xã Bình Đăng (nay là xã Bình Hưng) huyện Cần Đước, tỉnh Long An.
Năm lên 3 tuổi, Dậm bị mù mắt do chứng bệnh đậu mùa. Tên Đinh Văn Dậm
được đổi lại là Văn Vĩ là do một người thầy thuốc bắc trị bệnh đậu mùa
đặt cho theo tên một vì sao. Năm lên 7 tuổi, cậu theo cha đi định cư ở
tỉnh Bạc Liêu. Lúc này Văn Vĩ đã tự đàn được một số bài bản ngắn bằng
đàn cò líu (đàn cò loại nhỏ). Vài năm sau, gia đình Văn Vĩ trở về Thuận
Đông. Tại nơi ở thứ ba, Văn Vĩ học đàn kìm với thầy Bảy Thừa, và trau
chuốt thêm ngón đờn cò, học thêm nhạc với thầy Tư Lai.
Lúc ngón đàn kìm của Văn Vĩ trở nên tươi mát, giòn
giã, đủ sức tham gia vào các buổi đờn ca tài tử, Văn Vĩ quyết tiến thêm
một bước nữa: sang học đàn guitar với thầy Tư Thìn và thày Tư A ở Thủ
Thiêm. Văn Vĩ vẫn chịu khó học thêm với các bậc đàn anh khác nữa là nhạc
sĩ Ba Xây, thày Mười Út, thày Chín Thành...
Đến năm 14 tuổi, nhạc sĩ Văn Vĩ được nhận vào đàn cho sân khấu cải lương đầu tiên là gánh Minh Tinh, những bước tiếp theo là lên TP HCM đàn cho quán Lạc Cảnh cùng các nhạc sĩ tài danh như Bảy Hàm, Ba Xây, Tám Bằng... Nghệ danh Văn Vĩ được giới hâm mộ chú ý từ đó.
Năm 16 tuổi (1945), Văn Vĩ gia nhập các nhóm đàn ca
tài tử ở TP HCM. Đến năm 1950, ông được các nhạc sĩ Bảy Hàm, Hai Biểu
giới thiệu vào làm ở Đài phát thanh Pháp Á (Ban Việt Nam cổ nhạc kịch
đoàn do tài tử Tám Thưa làm trưởng ban), đồng thời cộng tác với các quán
ca nhạc Lệ Liễu ở Thị Nghè; ở khu Kim Chung và quán Họa Mi của cô Năm
Cần Thơ trong Đại Thế Giới...
Qua nhiều năm dài lận đận rày đây mai đó mang tiếng
đàn tìm cuộc sống, mãi đến năm 1964 Văn Vĩ mới tậu được căn nhà trong
một ngõ hẻm đường Phan Thanh Giản trên đất Sài thành, và mở lớp dạy đờn
ca tài tử cải lương. Một số học trò của nhạc sĩ Văn Vĩ đã thành danh
trên hai lĩnh vực đàn và ca. Đàn có nhạc sĩ khiếm thị Văn Bền, Văn Hải,
Minh Thảo, Huỳnh Khải và ba đứa con trai của ông là Văn An, Văn Hậu (đã
mất) và Văn Tài. Về ca có Út Bạch Lan, Thanh Hương, Minh Trung, Vương
Linh, Hữu Tài, Tài Lương, Tấn An, Hoài Thanh, Thu Huệ...
Nhạc sĩ Văn Vĩ mất năm 1985, để lại trong kho tàng cổ nhạc Việt Nam một phong cách diễn tấu xuất thần, tài ba, hiếm có xưa nay.
(Theo Thanh Niên)
Xưa nay tạo hóa rất công bằng, những người có tật thì thiên phú cho họ cái tài, nói theo ngày nay là những người có cảnh đời bất hạnh thường vượt lên số phận và dường như thế là. Đại danh cầm Văn Vĩ cũng một trong những người đó. Ông bị khiếm thị lúc chào đời vừa mới ba tuổi và sau này trở thành một danh cầm khiếm thị tài hoa nhất trong các nhạc sĩ cải lương.
Đại danh cầm Văn Vĩ tên thật là Đinh Văn Dậm sinh năm 1929 tại xã Bình Đăng ( nay xã Bình Hưng) , Cần Giuộc, Long An. Ông đã biết Đờn Gáo từ năm bảy tuổi, sau đó học đờn Kìm, Guitar lõm, Violon...Nhạc cụ nào ông cũng thành thạo, nhưng riêng Guitar lõm là nhạc cụ đã đưa ông lên hàng "Đại nhất Đại danh cầm" và nét riêng của ông là kỹ thuật nhấn chử "xang" vọng cổ trên cả tuyệt vời, mà đến bây giờ chưa có ngón đờn nào vượt qua. Tuy vậy, cuộc đời một nhạc sĩ tài hoa như ông lại phải vượt lên số phận bất hạnh của mình để tạo nên tên tuổi không là chuyện đơn giản. Nghĩa là thời thơ ấu của ông đã không được may mắn, khiếm thị và gia đình nghèo. Hồi đó, mẹ ông và mẹ NSUT Út Bạch Lan kết nghĩa chị em vì đồng cảnh ngộ, nên ông và bà Út cũng là hai anh em. Văn Vĩ biết đờn nên dạy Út Bạch Lan ca, rồi Út Bạch Lan dẫn Văn Vĩ đi hát rong kiếm tiền để phụ hai bà mẹ. Nhờ ca dạo mà nhiều người biết đến và mến mộ. Rồi hai người được một số nghệ sĩ biết được và quan tâm giúp đỡ. Cô Năm Cần Thơ và nghệ sĩ Thành Công giới thiệu Út Bạch Lan ca ở Đài phát thanh Pháp Á, nhạc sĩ Bảy Hàm và Hai Biểu giới thiệu Văn Vĩ đờn cho Đài phát thanh Pháp Á.
Danh cầm Văn Vĩ đã đờn cho đài phát thanh Pháp Á từ năm 1956, hãng dĩa Thanh Long 1957; sau đó, ông đờn cho gánh Cải Lương Minh Tinh, Kim Chung, Họa Mi, Việt Nam Cổ Nhạc Kịch Đoàn...Khi danh cầm văn vĩ đã nổi tiếng, gánh Kim Chung mời làm Trưởng ban nhạc cổ, vậy mà cuộc đời cũng còn gặp bất hạnh. Đó cũng là nguyên nhân ông không theo Sân Khấu Cải Lương nửa; lúc gánh Kim Chung khai truơng vở "Bên cầu vọng thê" NS Hùng Cường hát chánh và anh ca vọng cổ bị rớt nhịp, anh đổ thừa là Văn Vĩ phá anh, nên anh vào cánh gà dùng kiếm đâm thùng loa và đập dàn âm li đờn, hâm đánh Văn Vĩ. Mặc dù sau đó mọi chuyện được bầu Long dàn xếp êm xuôi, nhưng Văn Vĩ đành rời sân khấu vì bị xúc phạm, và từ đó anh không đờn cho gánh nào nửa cho đến cuối đời (1985) Sau năm 1970, ông cùng vợ là nghệ sĩ Ngọc Thạch mở lò dạy học trò tại gia, khá nhiều học trò ca và đờn của ông đã thành danh; học trò ca như Út Bạch Lan, Thanh Hương, Đức Lợi, Vũ Linh, Tuấn Thanh, Bình Trang, Minh Trung, Minh Long, Tài Lương, Tấn An, Hoài Thanh, Hửu Tài, Thu Huệ....môn đệ đờn như: Văn Bền, Văn Mách, Văn Hải, Minh Thảo, Huỳnh Hải, Minh Thành...và ba người con của ông đều trở thành nhạc sĩ tài danh: Văn An, Văn Hậu, Văn Tài. Một trong những môn đệ sáng giá của Đại danh cầm Văn Vĩ là nhạc sĩ Văn Hải, Bên cạnh đó, ông đờn chánh cho các đài phát thanh và truyền hình, hãng băng không biết bao là chương trình ca cổ và cải lương để lại cho đời.
Trong nghệ thuật diễn tấu Guita lõm, tài cao thấp, hay hay dở và kỷ thuật nhấn chử "xang" ông có lối nhấn chử "xang" rất độc đáo. Chỉ ở một cung "xang" ông nhấn là nhiều âm tiết biến hóa: xang xang, xang xảng, xáng xang, xảng xảng xang xang....Nghe điệu đàn càng nức nở - mùi mẫn, tựa hồ nhưng tiếng lòng của ông gởi đến bạn tri âm, như tiếng của người có tâm sự kể lể - than van vậy, Văn Vĩ còn có độc chiêu là đờn "Bán Ngân Giang" (do nhạc sĩ Văn Còn ở Bình Dương sáng tác), với phong cách thản nhiên dàn trải ngón đờn rất hài hòa - trầm - bổng - nhặt - khoan - du dương - huyền hoặc - tiêu biểu là ông đã độc tấu 6 câu vọng cổ nhịp 32, đờn độc chiếc cho cố NSND Út Trà Ôn ca trong bài Đài Hoa Dâng Bác, NSUT Minh Vương ca bài Lòng Dạ Đàn Bà...là những tác phẩm đỉnh cao của nghệ thuật cả nội dung lẫn hình thức, cả người diễn tấu lẫn giọng ca.
Một điều có thể khẳng định Đại danh cầm Văn Vĩ đã thành công tuyệt vời trong kỹ thuật điêu luyện nhấn chữ "xang" và độc tấu dây "bán ngân giang" Vọng cổ, mà ngày nay chưa có thể ai thay thế. Phải chăng chỉ có một và có một mà thôi?...Ông còn là một nhạc sĩ đúng nghĩa, khi bị xúc phạm cá nhân hay nghề nghiệp là ông đã không cần gì nửa, cho dù được người xúc phạm xin lỗi...Nghĩa là ông rất tự trọng mình và nghề nghiệp, rời sàn diễn Cải lương không có nghĩa là bỏ nghề, mà ông chọn hướng đi khác vẫn theo Tổ nghiệp, là đào tạo môn đệ cho cải lương; chẳng phải là một lòng vì Tổ nghiệp sao?..nhưng rất tiếc một danh cầm tài hoa như thế mà sớm về với Nghiệp Tổ, phải chăng "chử tài đi với chử tai một vần" Nói theo Đại văn hào Nguyễn Du. Đại danh cầm Xưa nay tạo hóa rất công bằng, những người có tật thì thiên phú cho họ cái tài, nói theo ngày nay là những người có cảnh đời bất hạnh thường vượt lên số phận và dường như thế là. Đại danh cầm Văn Vĩ cũng một trong những người đó. Ông bị khiếm thị lúc chào đời vừa mới ba tuổi và sau này trở thành một danh cầm khiếm thị tài hoa nhất trong các nhạc sĩ cải lương.
Đại danh cầm Văn Vĩ tên thật là Đinh Văn Dậm sinh năm 1929 tại xã Bình Đăng ( nay xã Bình Hưng) , Cần Giuộc, Long An. Ông đã biết Đờn Gáo từ năm bảy tuổi, sau đó học đờn Kìm, Guitar lõm, Violon...Nhạc cụ nào ông cũng thành thạo, nhưng riêng Guitar lõm là nhạc cụ đã đưa ông lên hàng "Đại nhất Đại danh cầm" và nét riêng của ông là kỹ thuật nhấn chử "xang" vọng cổ trên cả tuyệt vời, mà đến bây giờ chưa có ngón đờn nào vượt qua. Tuy vậy, cuộc đời một nhạc sĩ tài hoa như ông lại phải vượt lên số phận bất hạnh của mình để tạo nên tên tuổi không là chuyện đơn giản. Nghĩa là thời thơ ấu của ông đã không được may mắn, khiếm thị và gia đình nghèo. Hồi đó, mẹ ông và mẹ NSUT Út Bạch Lan kết nghĩa chị em vì đồng cảnh ngộ, nên ông và bà Út cũng là hai anh em. Văn Vĩ biết đờn nên dạy Út Bạch Lan ca, rồi Út Bạch Lan dẫn Văn Vĩ đi hát rong kiếm tiền để phụ hai bà mẹ. Nhờ ca dạo mà nhiều người biết đến và mến mộ. Rồi hai người được một số nghệ sĩ biết được và quan tâm giúp đỡ. Cô Năm Cần Thơ và nghệ sĩ Thành Công giới thiệu Út Bạch Lan ca ở Đài phát thanh Pháp Á, nhạc sĩ Bảy Hàm và Hai Biểu giới thiệu Văn Vĩ đờn cho Đài phát thanh Pháp Á.
Danh cầm Văn Vĩ đã đờn cho đài phát thanh Pháp Á từ năm 1956, hãng dĩa Thanh Long 1957; sau đó, ông đờn cho gánh Cải Lương Minh Tinh, Kim Chung, Họa Mi, Việt Nam Cổ Nhạc Kịch Đoàn...Khi danh cầm văn vĩ đã nổi tiếng, gánh Kim Chung mời làm Trưởng ban nhạc cổ, vậy mà cuộc đời cũng còn gặp bất hạnh. Đó cũng là nguyên nhân ông không theo Sân Khấu Cải Lương nửa; lúc gánh Kim Chung khai truơng vở "Bên cầu vọng thê" NS Hùng Cường hát chánh và anh ca vọng cổ bị rớt nhịp, anh đổ thừa là Văn Vĩ phá anh, nên anh vào cánh gà dùng kiếm đâm thùng loa và đập dàn âm li đờn, hâm đánh Văn Vĩ. Mặc dù sau đó mọi chuyện được bầu Long dàn xếp êm xuôi, nhưng Văn Vĩ đành rời sân khấu vì bị xúc phạm, và từ đó anh không đờn cho gánh nào nửa cho đến cuối đời (1985) Sau năm 1970, ông cùng vợ là nghệ sĩ Ngọc Thạch mở lò dạy học trò tại gia, khá nhiều học trò ca và đờn của ông đã thành danh; học trò ca như Út Bạch Lan, Thanh Hương, Đức Lợi, Vũ Linh, Tuấn Thanh, Bình Trang, Minh Trung, Minh Long, Tài Lương, Tấn An, Hoài Thanh, Hửu Tài, Thu Huệ....môn đệ đờn như: Văn Bền, Văn Mách, Văn Hải, Minh Thảo, Huỳnh Hải, Minh Thành...và ba người con của ông đều trở thành nhạc sĩ tài danh: Văn An, Văn Hậu, Văn Tài. Một trong những môn đệ sáng giá của Đại danh cầm Văn Vĩ là nhạc sĩ Văn Hải, Bên cạnh đó, ông đờn chánh cho các đài phát thanh và truyền hình, hãng băng không biết bao là chương trình ca cổ và cải lương để lại cho đời.
Trong nghệ thuật diễn tấu Guita lõm, tài cao thấp, hay hay dở và kỷ thuật nhấn chử "xang" ông có lối nhấn chử "xang" rất độc đáo. Chỉ ở một cung "xang" ông nhấn là nhiều âm tiết biến hóa: xang xang, xang xảng, xáng xang, xảng xảng xang xang....Nghe điệu đàn càng nức nở - mùi mẫn, tựa hồ nhưng tiếng lòng của ông gởi đến bạn tri âm, như tiếng của người có tâm sự kể lể - than van vậy, Văn Vĩ còn có độc chiêu là đờn "Bán Ngân Giang" (do nhạc sĩ Văn Còn ở Bình Dương sáng tác), với phong cách thản nhiên dàn trải ngón đờn rất hài hòa - trầm - bổng - nhặt - khoan - du dương - huyền hoặc - tiêu biểu là ông đã độc tấu 6 câu vọng cổ nhịp 32, đờn độc chiếc cho cố NSND Út Trà Ôn ca trong bài Đài Hoa Dâng Bác, NSUT Minh Vương ca bài Lòng Dạ Đàn Bà...là những tác phẩm đỉnh cao của nghệ thuật cả nội dung lẫn hình thức, cả người diễn tấu lẫn giọng ca.
Một điều có thể khẳng định Đại danh cầm Văn Vĩ đã thành công tuyệt vời trong kỹ thuật điêu luyện nhấn chữ "xang" và độc tấu dây "bán ngân giang" Vọng cổ, mà ngày nay chưa có thể ai thay thế. Phải chăng chỉ có một và có một mà thôi?...Ông còn là một nhạc sĩ đúng nghĩa, khi bị xúc phạm cá nhân hay nghề nghiệp là ông đã không cần gì nửa, cho dù được người xúc phạm xin lỗi...Nghĩa là ông rất tự trọng mình và nghề nghiệp, rời sàn diễn Cải lương không có nghĩa là bỏ nghề, mà ông chọn hướng đi khác vẫn theo Tổ nghiệp, là đào tạo môn đệ cho cải lương; chẳng phải là một lòng vì Tổ nghiệp sao?..nhưng rất tiếc một danh cầm tài hoa như thế mà sớm về với Nghiệp Tổ, phải chăng "chử tài đi với chử tai một vần" Nói theo Đại văn hào Nguyễn Du. Đại danh cầm Văn Vĩ mất 1985, mới đó mà đã hơn 1 phần tư thế kỷ. Người viết bài này bất chợt nhớ lại khi nghe một Đài Phát Thanh phát lại ông độc tấu mấy câu Vọng cổ cuối chương trình ca cổ..Một vài dòng ghi lại của tôi với cả một lòng ngưỡng mộ và tôn kính xin tặng thêm một từ "Đại" vào danh xưng của ông để xứng tầm tài hoa của ông "Đại danh cầm Văn Vĩ"
Đổ Dũng
Theo báo SK
Chuyện về cặp danh cầm mù tri âm: Duy Trì "rửa hận" trước Văn Vĩ
Sau hơn 20 năm quyết chí theo học đờn ca cổ nhạc tại Bạc Liêu với ông nội nuôi và ông Hai Rớt tại Sóc Trăng, Duy Trì tự nhận xét về ngón đờn kìm của mình có thể tự thân lập nghiệp được nơi xứ lạ quê người nên anh quyết định rời quê hương lên Sài Gòn để thực hiện hoài bão. Đúng như lòng mong ước, trong quá trình tìm nơi ăn chốn ở tại Sài Gòn, tiếng đờn kìm lạ lùng của anh nhạc sĩ mù Duy Trì được các nhạc sĩ đàn anh tại đây phát hiện, giúp đỡ và giới thiệu vào đờn trong chương trình cổ nhạc của Đài Phát thanh Pháp Á. Tại nơi làm việc đầu tiên này, anh được "so dây nắn phím" cùng các danh cầm Năm Cơ, Văn Vĩ, Bảy Bá, Tư Huyên, Hai Long, đờn cho các giọng ca vàng của đài lúc đó là Thành Công, Chín Sớm, Sáu Thoàng, Kim Quyên, Bạch Huệ, Ngọc Ánh... và sau đó cộng tác với các hãng đĩa Hoành Sơn và Continental. Danh ca Thành Công cùng nhiều bạn bè trong giới đàn ca đài phát thanh và ca dĩa bấy giờ phải công nhận tiếng đàn ghi-ta của Duy Trì thật đáng nể, nhất là về chữ đờn của anh đã đạt đến trình độ chơi bay bướm, kỹ xảo, và hóc búa; nếu nhạc công, ca sĩ nào yếu tay nghề mà "đụng" anh cũng dễ bị "đo ván". Để đo lường sự nhận định trên có đúng không và đẳng cấp của Duy Trì đến đâu so với "ông vua" Văn Vĩ , trong năm 1959, danh ca Thành Công nhân dịp tổ chức một chương trình hòa tấu đàn ca tài tử liền có sáng kiến lồng vào đó một màn song tấu bằng đàn ghi-ta bản vọng cổ giữa 2 danh cầm mù Văn Vĩ - Duy Trì. Nhóm tổ chức trong lời quảng cáo gọi đó là "cuộc thi tài của hai con gà nòi" để tạo ấn tượng lôi cuốn khách đến xem. Màn song tấu diễn ra. Qua 4 câu đầu "hồn ai nấy giữ" bất phân thắng bại, cả hai bằng những ngón đờn trau chuốt, luyến láy trôi chảy như dòng thác đổ từ cao xuống thấp không có lực cản trở nào, khán giả say sưa thưởng thức... Nhưng, trong khi khán giả không một ai không lo ngại cho tiếng đàn "non trẻ" của Duy Trì sẽ bị "chìm" dưới tiếng đàn "cổ thụ" của Văn Vĩ (sinh năm 1929 - NV) thì một sự kiện làm đảo ngược "dự kiến êm ả" của mọi người có mặt. Văn Vĩ bị rớt nhịp ở chữ "xề" cuối câu số 5 bởi tiếng đàn chẻ nhịp xuất sắc của Duy Trì. Sự kiện làm đảo ngược tiên đoán của mọi người, báo chí bình luận: "Sự cố đã xảy ra có thể do nhạc sĩ Văn Vĩ quá chủ quan ở tài nghệ của mình mà quên cảnh giác đến những mầm non". Sau khi danh cầm ghi-ta Văn Vĩ bị danh cầm kìm Duy Trì cho "đo ván" bằng nhạc khí sở trường của Văn Vĩ, ai cũng tưởng "hai con gà nòi" này không thể ở chung được một chỗ. Nào ngờ, Văn Vĩ giữ đúng lời hứa công nhận Duy Trì đã khuất phục được anh và từ đó trên các sân khấu đại nhạc hội thường có sự xuất hiện của hai danh cầm khiếm thị tri âm thượng thặng này.
Huỳnh Công Minh
| ||||
Việt Báo
|
Nhận xét
Đăng nhận xét