TT&HĐ V - 45/f
Tình Buồn Thiên Thu - Đinh Thiên Hương
"Khoa học là một sức mạnh trí tuệ lớn nhất, nó dốc hết sức vào việc phá vỡ xiềng xích thần bí đang cầm cố chúng ta."
Gorky
Gorky
"Cái khó hiểu nhất chính là hiểu được thế giới"
"Có hai cách để sống trên đời: một là xem như không có phép lạ nào cả, hai là xem tất cả đều là phép lạ".
Albert Einstein
“Chính qua cuộc đấu tranh nhằm thống nhất một cách hợp lý cái đa dạng
mà đã đạt được những thành công lớn nhất, dù rằng chính ý đồ đó có thể
gây ra những nguy cơ lớn nhất để trở thành con mồi của ảo vọng”.
Albert Einstein
“Người nhìn thấy cái đa dạng mà không thấy cái đồng nhất thì cứ trôi lăn trong cõi chết”.
CHƯƠNG VI (XXXXV): THỰC CHỨNG
“Tinh thần thời đại cũng có thể là một sự thực khách quan như bất cứ sự thực nào trong khoa học tự nhiên (…).
Do đó, hai quá trình, quá trình khoa học và quá trình nghệ thuật, không phải là rất khác nhau. Cả khoa học và nghệ thuật trong suốt nhiều thế kỷ đã tạo nên ngôn ngữ con người mà nhờ đó chúng ta có thể nói về những phần rất xa xôi của thực tại…”.
Do đó, hai quá trình, quá trình khoa học và quá trình nghệ thuật, không phải là rất khác nhau. Cả khoa học và nghệ thuật trong suốt nhiều thế kỷ đã tạo nên ngôn ngữ con người mà nhờ đó chúng ta có thể nói về những phần rất xa xôi của thực tại…”.
"Nếu bạn sinh ra trong nghèo khó, đó không phải là lỗi của bạn. Nhưng nếu bạn chết trong nghèo khó, thì đó là lỗi của bạn…".
"Cơ hội làm điều ác đến một trăm lần một ngày, và cơ hội làm điều thiện chỉ đến một lần trong một năm".
(Tiếp theo)
Chúng ta cho rằng bốn trạng thái tình cảm cơ bản nhất, nổi trội nhất của những loài sinh vật có tư duy trừu tượng là hỉ, nộ, ái, ố (vui, giận, yêu ghét).
Khó
mà hình dung được bốn thể hiện cơ bản về tình cảm nói trên hình thành
cùng một lúc được, mà phải có trước, có sau. Vậy thì, tình cảm cơ bản
nào được hình thành đầu tiên, đóng vai trò tiền đề cho ba tình cảm cơ
bản còn lại hình thành trong thế giới sinh vật nói chung (xuất hiện ở dạng manh nha) và đối với loài
người nói riêng? Tôi cho rằng đó là tình cảm "buồn", thứ tình cảm mà ở mức độ cao trào sẽ là trạng thái "nộ". Chính cuộc đấu tranh
sinh tồn và tiến hóa thích nghi trong thế giới sinh vật đã dần dần hun
đúc nên thứ tình cảm "buồn" ấy, làm cho sự thể hiện của nó ngày một rõ rệt
và ở loài người thì đạt đến độ tinh vi sâu sắc nhất, để rồi được khắc
ghi không thể xóa nhòa trong tiềm thức con người, đồng thời đóng luôn
cái vai trò là căn nguyên làm biểu lộ ra mọi sắc thái tình cảm của con
người. Thông thường một con người, lúc rảnh rỗi nhất, ở trạng thái tinh
thần bình lặng nhất, sẽ cảm nhận được một sắc thái tình cảm rất êm dịu,
rất nhẹ nhàng, thấp thoáng chút xíu sự bâng khuâng, phảng phất chút xíu
sự hụt hẫng, thoang thoảng mơ hồ chút nhớ nhung luyến tiếc, thảng hoặc
lại trỗi dậy bâng quơ chút thi vị. Cái sắc thái tình cảm ấy chính là sự
thể hiện của nỗi buồn đang nằm ở tầng sâu ẩn dấu trong tiềm thức, và
được gọi là “cái buồn mông lung, man mác”. Nhà thơ Xuân Diệu đã viết bài thơ "Chiều" rất hay:
chiều
tặng Nguyễn Khắc Hiếu
Hôm nay trời nhẹ lên cao,
Tôi buồn không hiểu vì sao tôi buồn...
Lá hồng rơi lặng ngỏ thuôn
Sương trinh rơi kín từ nguồn yêu thương.
Phất phơ hồn của bông hường,
Trong hơi phiêu bạt còn vương má hồng.
Nghe chừng gió ý' qua sông,
E bên lau lách thuyền không vắng bờ
Không gian như có dây tơ
Bước đi sẽ đứt động hờ sẽ tiêu
Êm êm chiều ngẩn ngơ chiều
Lòng không sao cả, hiu hiu khẽ buồn.
Hôm nay trời nhẹ lên cao,
Tôi buồn không hiểu vì sao tôi buồn...
Lá hồng rơi lặng ngỏ thuôn
Sương trinh rơi kín từ nguồn yêu thương.
Phất phơ hồn của bông hường,
Trong hơi phiêu bạt còn vương má hồng.
Nghe chừng gió ý' qua sông,
E bên lau lách thuyền không vắng bờ
Không gian như có dây tơ
Bước đi sẽ đứt động hờ sẽ tiêu
Êm êm chiều ngẩn ngơ chiều
Lòng không sao cả, hiu hiu khẽ buồn.
Lúc viết bài thơ đó, chắc nhà thơ đang buồn man mác!
Nếu
suy luận ở trên là thỏa đáng thì trên cơ sở đó, có thể rút ra kết luận:
nếu ở loài vật, cái đóng vai trò như nền tảng, làm chỗ dựa cho những
cảm giác vui, buồn, yêu, ghét thể hiện ra, là sự vô tình, thì ở loài
người, nền tảng ấy chính là trạng thái buồn mông lung man mác của tâm
hồn. Như vậy, buồn man mác là trạng thái tình cảm của tâm hồn con người.
Sự tồn tại của nó tuy có tính lặn, chìm khuất, nhưng đồng thời lại có
tính bền vững, thường trực, duy trì lâu dài, còn mọi trạng thái tình cảm
khác, so với nó, đều có tính nổi trội nhưng không bền vững, chỉ nhất
thời. Có thể ví von rằng, sắc thái tình cảm buồn mông lung man mác như
mặt hồ nước mênh mông phẳng lặng, còn mọi sắc thái tình cảm khác như là
những biểu hiện biến động ở những mức độ khác nhau của mặt hồ ấy, từ một
gợn nhỏ lăn tăn cho đến xoáy chìm, sóng nổi. Biến động nào rồi cũng qua
đi và khi hầu hết các biến động không nổi lên nữa thì mặt hồn lại trở
về trạng thái hầu như phẳng lặng, nghĩa là giống như trạng thái không vui buồn của hồn người. Sóng nổi lăn tăn, đó là nỗi buồn man mác!

Lâm vào tình trạng buồn đau thì không ai muốn rồi, nhưng ở trong trạng thái vui vẻ mãi thì rồi cũng đến lúc chán nản (một sắc thái của nỗi buồn). Rõ ràng, không có buồn thì cũng không có vui nên không thể vui mãi mà không… hết vui. Như vậy, có vẻ lạ lùng nhưng thực ra là tự nhiên, tâm hồn con người đều không “chịu đựng nổi” hai tình trạng đó lâu dài, mà chỉ chấp nhận được một cách bình thản, nhiều khi còn thú vị, sự duy trì kéo dài và liên tục tình trạng buồn man mác (hơi thoảng buồn trong an nhiên tự tại). Nước lã bị coi là vô vị nhưng lại là nền tảng cho mọi thức uống. Không có nó, không thức uống nào có thể triển khai được. Không có nó, không chỉ loài người mà cả thế giới sinh vật trên Trái Đất này không thể sống còn được. Dù bị coi là vô vị thì nước lã vẫn không thể vô vị đối với con người và người ta có thể uống thường xuyên liên tục kéo dài suốt đời mà không chán, rất nhiều khi còn cảm thấy ngon lành, ngọt ngào thực sự và vô cùng thỏa mãn, chứ không thể uống bất cứ một thức uống nào khác như thế được. Có những thức uống lúc này lúc khác được coi là tuyệt vời, nhưng chỉ mang tính nhất thời và rồi cũng chán. Riêng đối với nước lã, bình dị va lạt lẽo thế mà không ai chán, chẳng bao giờ chán, trái lại, ai cũng cần nó, thường xuyên cần nó, và nếu thiếu nó thì “khát khao” nó, thấy quí trọng nó, do đó, hóa ra là nó “trên cả tuyệt vời”. Tình trạng buồn man mác của tâm hồn cũng tương đối giống như… nước lã. Đời người luôn trải qua những biến đổi, chấn động và từ đó mà cũng xuất hiện đan xen nhau, tiếp nối nhau những sắc thái tình cảm khác nhau trong tâm hồn.
Nếu
sắp xếp tất cả các sắc thái tình cảm vào một hệ thống tương phản thì sẽ
có duy nhất một sắc thái tình cảm có tính trung dung, đóng vai trò “mức
O” của mọi sự phát triển sắc thái tình cảm. Một cách hoàn toàn khách
quan thì sắc thái tình cảm đặc biệt, đóng vai trò làm gốc tương phản đó
phải là “vô tình thuần túy”. Tuy nhiên vì con người có tư duy và mang
trong tiềm thức “nỗi buồn truyền kiếp” được hun đúc nên từ quá trình đấu
tranh sinh tồn đầy bi thương của loài người, nên ở con người cái sắc
thái tình cảm đóng vai trò gốc ấy không phải là “vô tình thuần túy” nữa,
cũng không phải là “vui man mác”, mà phải là buồn man mác với ít nhiều
thi vị nghĩa là đôi lúc thoáng nhẹ nỗi vui, mỉm cười bâng quơ dù đang
buồn man mác!).
Vì
tình trạng buồn man mác đóng vai trò gốc, mức O, mang tính nền tảng, cơ
bản nên nó cũng có tính lặn, tính tĩnh tại, và như thế, mọi trạng thái
tình cảm còn lại so với nó đều mang tính nổi trội, động. Nhìn chung,
tĩnh là trạng thái bình thường, thông thường, coi như không bị kích
thích, động là tình trạng bị kích thích. Một cách tự nhiên, trạng thái
động bao giờ cũng có xu hướng trở về trạng thái tĩnh và trạng thái tĩnh,
khi bị kích thích sẽ chuyển biến sang trạng thái động. Trạng thái động
có hai loại tương phản nhau là âm (chẳng hạn: buồn, ghét) và dương
(chẳng hạn: vui, yêu). Nếu trạng thái động có tính cương, hoạt náo, tiêu
hao năng lượng (mất sức) thì trạng thái tĩnh có tính nhu, lặng, (hầu
như không tốn năng lượng (không mệt). Như đã nói, trạng thái tĩnh về
tình cảm đáng lẽ ra phải là sự vô tình, thờ ơ, nhưng ở con người có
thiên hướng buồn, và hơn nữa, với quan niệm tĩnh về tình cảm không chỉ
là không buồn không vui mà đồng thời cũng còn là vừa buồn vừa vui, nên
trạng thái đó phải là buồn man mác có hơi hướng thi vị, tức là nó cũng
“động” thuộc về tập hợp trạng thái động nhưng được kích thích ở mức coi
như thấp nhất và được qui ước là “tĩnh”. Tôi cho rằng, đời người là một
cuộc dàn trải những biến động thường xuyên làm xuất hiện trong tâm hồn
phong phú những sắc thái khác nhau với những mức độ hoạt động khác nhau
và đều có thể qui về một trong bốn dạng cơ bản là vui, buồn, yêu, ghét.
Trong đó, tình trạng buồn man mác có hơi hướng thi vị là trạng thái tình
cảm tĩnh lặng nhất, thư thái nhất, êm dịu nhất, an lành nhất, thi vị
nhẹ nhàng nhất của tâm hồn. Vì thế mà nó được con người ta yêu thích và
trở thành ấn tượng dễ chịu, sâu sắc trong tâm hồn của những ai đã và
đang qua trải nghiệm cuộc đời. Tôi cho rằng mùa Thu có nhiều những cảnh
sắc nhất gợi nên nỗi buồn man mác mang hơi hướng thi vị, trong tâm hồn
và do đó, mùa Thu cũng là mùa “sợi nhớ sợi thương” nhất, đằm thắm nhất
mà cũng du dương nhất đối với tôi. Và thơ, ca, nhạc, họa, muốn có khả năng trở thành kiệt tác, thì trước hết, phải có nỗi buồn man mác, phải có hơi thở đượm buồn, phảng phất buồn!


Thực ra ở Nam bộ - Việt Nam, một năm được phân định tương đối rõ ràng thành hai mùa Mưa và Nắng, chứ khó mà thấy được rành rọt được bốn mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông như ở Bắc Bộ. Tuy nhiên, một trong những đặc trưng của mùa Thu là lá vàng rụng nhiều, và trong sân nhà tôi có một cây nhãn cổ thụ, một cây sứ già, cho nên cứ mỗi độ lá vàng của chúng rơi đầy sân là tôi biết được mùa Thu đã về. Cảnh lá vàng rơi rụng lả tả theo từng đợt gió nổi mát rượi trong sân thường làm cho lòng tôi trỗi dậy nhiều hoài niệm vui buồn lẫn lộn. Trước đây, trong một lần như thế, tôi đã vỡ lẽ ra điều ngộ nghĩnh này: người ta, trong sâu thẳm, luôn bị nỗi buồn truyền kiếp ám ảnh, chế ngự nên ai cũng vậy, luôn tìm cách chạy trốn, vùng thoát khỏi nó, luôn tận dụng mọi cơ hội đến với niềm vui sống. Nhưng thử hỏi, trên cõi đời này, mấy ai có được một niềm vui sống đích thực và trọn vẹn? Vì thế mà có lẽ nỗi buồn chứ không phải niềm vui mới là giềng mối làm nên những kiệt tác văn chương, những bất hủ thơ ca. Từ suy nghĩ đó, tôi đã cho ra đời bài thơ ca ngợi nỗi buồn sau đây:
HUYỀN THOẠI NỖI BUỒN
"Ngày xưa ông Tạo dỗ dành rằng
Người khôn nên được hưởng Nỗi Buồn
Có chàng phụng phịu: “Con không muốn…”
Ông cười: “Thôi, cố khóc một lần!”
Chàng khóc rống lên trút Nỗi Buồn
Cuộn dòng lệ chát chảy thành sông
Lòng chàng sạch sanh Niềm Cô Quạnh
Hí hửng về vui với Phố Đông.
Từ đó tình chàng tỉnh như không
Chỉ còn quay quắt với hơi đồng
Nói cười nhăng cuội, trơ vai kịch
Triền miên lạc thú với đêm hồng.
Lệ chát tràn trề hóa Bể Đông
Tiên cá ngây thơ uống no lòng
Vụt hóa ngẩn ngơ niềm cô quạnh
Lên ngồi bờ đá ngóng mênh mông.
Nàng đâu hay mình đã cảm thông
Nỗi Buồn Trần Thế để vương lòng.
Biết thương, biết nhớ trong chờ đợi
Biết là hạnh phúc buổi trùng phùng.
Thế rồi hồn nàng hóa hồn người
Ươm trong buồn nhớ những mầm vui
Kết trái tình yêu từ độ đó
Đủ đắng cay, chua chát, ngọt bùi.
Chàng kia dần hóa quỉ Sa tăng
Rình mò, quấy nhiễu khắp lương dân
Linh hồn xơ cứng trong hoan lạc
Gầm gừ, hú hét rợn đêm trăng
Lũ lượt kéo về tắm Bể Đông
Tìm hớp Nỗi Buồn trong lệ chát
Nghe ngàn xưa vỗ tiếng vọng thầm:
“Thế gian mà vắng Nỗi Buồn
Linh hồn bốc cháy, điêu tàn thơ ca
Xấu đau xấu đớn cỏ hoa
Núi ngồi thô lỗ, sông trơ đáy ghềnh
Xuân cằn tê lụi chồi mầm
Hè hun khô khốc, gió hầm vũ phu
Đục ngầu bụi bặm trời Thu
Đông ghè băng giá đắp mồ Tình Yêu
Loài người thành lũ quái chiêu
Đói xương khát máu, lêu têu bầy đàn".
Người khôn nên được hưởng Nỗi Buồn
Có chàng phụng phịu: “Con không muốn…”
Ông cười: “Thôi, cố khóc một lần!”
Chàng khóc rống lên trút Nỗi Buồn
Cuộn dòng lệ chát chảy thành sông
Lòng chàng sạch sanh Niềm Cô Quạnh
Hí hửng về vui với Phố Đông.
Từ đó tình chàng tỉnh như không
Chỉ còn quay quắt với hơi đồng
Nói cười nhăng cuội, trơ vai kịch
Triền miên lạc thú với đêm hồng.
Lệ chát tràn trề hóa Bể Đông
Tiên cá ngây thơ uống no lòng
Vụt hóa ngẩn ngơ niềm cô quạnh
Lên ngồi bờ đá ngóng mênh mông.
Nàng đâu hay mình đã cảm thông
Nỗi Buồn Trần Thế để vương lòng.
Biết thương, biết nhớ trong chờ đợi
Biết là hạnh phúc buổi trùng phùng.
Thế rồi hồn nàng hóa hồn người
Ươm trong buồn nhớ những mầm vui
Kết trái tình yêu từ độ đó
Đủ đắng cay, chua chát, ngọt bùi.
Chàng kia dần hóa quỉ Sa tăng
Rình mò, quấy nhiễu khắp lương dân
Linh hồn xơ cứng trong hoan lạc
Gầm gừ, hú hét rợn đêm trăng
***
Về sau con cháu ở Phố ĐôngLũ lượt kéo về tắm Bể Đông
Tìm hớp Nỗi Buồn trong lệ chát
Nghe ngàn xưa vỗ tiếng vọng thầm:
“Thế gian mà vắng Nỗi Buồn
Linh hồn bốc cháy, điêu tàn thơ ca
Xấu đau xấu đớn cỏ hoa
Núi ngồi thô lỗ, sông trơ đáy ghềnh
Xuân cằn tê lụi chồi mầm
Hè hun khô khốc, gió hầm vũ phu
Đục ngầu bụi bặm trời Thu
Đông ghè băng giá đắp mồ Tình Yêu
Loài người thành lũ quái chiêu
Đói xương khát máu, lêu têu bầy đàn".
- Thơ với chả thuổng, buồn với chả nhớ!... Thôi, vui lên đi, tôi về rồi đây này!
Hiện Thực đang ngồi buồn man mác bên bàn đá, giật thót mình, quay ngoắt đầu lại nhìn vào trong nhà, rồi reo lên:
-
Ôi, anh Hoang Tưởng!... Mới thấy anh chui tọt vào lỗ đen của Ngân Hà mà
giờ này đã xuất hiện ở nhà, thật nhanh quá sức tưởng tượng! Có phải là
anh đã di chuyển theo đúng quĩ đạo mà anh đã suy đoán không?
- Tôi mù tịt, đâu có biết quái gì! Vừa mới hoàn hồn trở lại tức thì…
-
Thôi, kệ! Cũng chẳng cần biết làm gì nữa! Điều quan trọng là anh đã về
nguyên lành, không bị chút “sứt tai gãy gọng” nào. Mà cũng thật đúng
lúc… Nãy giờ thèm nói chuyện để thư giãn, xả hơi mà chả có ai, cứ ngồi
đây nhìn lá vàng rơi mà nghĩ ngợi linh tinh, mệt cả đầu…
-
Cái anh này, nhìn lá vàng rơi thì chỉ có hoài niệm và buồn man mác một
cách thi vị thôi. Như thế là dễ chịu chứ mệt mỏi nỗi gì!...
Hiện Thực phá lên cười:
-
Ha, ha,… ha! Tôi đùa anh đấy!... Mà này, tôi đã ghi chép xong toàn bộ
thông tin của anh gửi về từ trước đến nay thành một “núi giấy” ở trên
bàn làm việc ấy. Vì phải tốc ký “liến thoắng” liên tục nên không biết có
sơ sót gì không? Anh đã về rồi thì nên đọc lướt qua một chút…
-
Thôi, thôi! Tôi chả dại gì mà dây vào cái đống giấy ấy, vừa tốn thời
gian, vừa tự mình làm thui chột sự hoang tưởng của mình. Đó là công việc
của anh và anh phải tự chịu trách nhiệm về sự chính xác của nó trước…
Tự Nhiên Tồn Tại, Hiện Thực ạ! Còn tôi chỉ có nhiệm vụ là la cà, ngao
du đến những nơi tôi muốn và… “phán” thoải mái!...
-
Anh nói sao? Sao tôi lại phải chịu trách nhiệm trước Tự Nhiên Tồn Tại
trong khi chỉ là người chép lại một cách nghiêm túc nhất những kể lể bạt
mạng và ngông cuồng của anh? - Hiện Thực trợn mắt sửng cồ - Anh đừng có
giở cái trò “được ăn được nói được gói mang về” rồi “ném đá giấu tay”
như thế nhé, không xong với tôi đâu!... Ông thì dán đít vào ghế, ngồi
ghi chép quần quật hết ngày này qua ngày khác, còn mày thì rong chơi
phởn chí khắp nơi, chẳng thèm ngó ngàng tới ai. Đồ tệ bạc!
-
Ấy chết! Sao anh lại chửi tôi nặng nề thế hả Hiện Thực? Anh viết lách
quần quật thì tôi hành trình hùng hục, cũng tốn công sức lắm chứ nào có
kém gì! Ý tôi muốn nói là quĩ thời gian của chúng ta sắp hết mà tôi còn
phải sục sạo nhiều nơi nữa. Chứ tôi mà chúi mũi vào đống giấy ngồn ngộn
như núi kia thì chắc rằng chúng ta sẽ không hoàn thành được “Câu chuyện
hoang đường về Tự Nhiên Tồn Tại”. Cả tôi và anh, đều cùng phải nỗ lực,
mỗi người một việc chứ biết làm sao? Cố gắng lên nhé! Anh hãy tưởng
tượng đến cái ngày đống giấy còn to hơn thế kia nữa được in thành sách,
bán chạy như tôm tươi trên khắp thế giới và tiền chảy vào nhà chúng ta
như thác đổ, sóng trào…
-
Tiền vào như thế có mà chết ngạt! - Hiện Thực vui vẻ trở lại - Anh lém
lắm, Hoang Tưởng ơi! Tôi xin lỗi về sự cáu bẳn vừa rồi vì hiểu lầm anh.
Thực ra, tôi mến mộ anh biết chừng nào! Chính anh chứ không ai khác đã
động viên, giữ vững tinh thần tôi trong những lúc cô đơn, hiu quạnh… À,
này! Lúc nãy thấy anh về là tôi cứ ngỡ câu chuyện mà chúng ta muốn kể
cho thiên hạ nghe đã đến hồi kết thúc rồi. Bây giờ nghĩ lại thấy còn
thiếu thiếu cái gì đó, hình như là chưa có được một cái hậu trọn vẹn.
Đúng không anh Hoang Tưởng?
-
Đúng đấy! Chúng ta còn phải mày mò tìm cách vạch ra cho được nhiều ngộ
nhận của vật lý hiện đại về Tự Nhiên Tồn Tại, nhất là phải lật đổ cho
được quan niệm Big Bang về Vũ Trụ…
-
Ái chà chà! - Hiện Thực ngắt lời Hoang Tưởng - Coi chừng đấy Hoang
Tưởng ơi! Công nhận là anh có khả năng hoang tưởng “ác liệt” hơn nhiều
người nhưng trình độ vật lý hiện đại của anh thì nói anh đừng giận,
chẳng đâu vào với đâu cả. Không khéo đâm đầu vào đó, không những không
giải quyết được gì mà còn bị nện cho u đầu bể trán, chuốc lấy thất bại
nhục nhã ê chề nữa!
-
Cảm ơn anh đã cảnh báo! Dù sao thì tôi cũng phải cố liều một phen xem
sao, chứ cứ để sự tức tối anh ách trong lòng thật không sao chịu nổi. Có
thể rồi tôi sẽ hoàn toàn bó tay, bất lực hoàn toàn thì lúc đó tôi sẽ
nháy anh hủy bỏ những trang viết về chuyện đó, và nó sẽ được giấu tịt
trước mắt người đời. Nhưng biết đâu chừng… Hãy nhớ lại đi Hiện Thực,
trước đây tôi đã không ít lần từng vượt qua chướng ngại vật tưởng không
cách nào vượt qua nổi, ngoạn mục như thế nào!


(Còn tiếp)
------------------------------------------------------------
(Còn tiếp)
------------------------------------------------------------
Nhận xét
Đăng nhận xét